H Ευρώπη διαχρονικά προσείλκυε το ενδιαφέρον ισχυρών οικονομικών χωρών, οι οποίες βασιζόμενες στην δυνατότητα να επενδύσουν μεγάλα κεφάλαια, έθεταν ως σκοπό τους την διείσδυση στην ανοικτή αγορά της ΕΕ προσβλέποντας στο μέλλον, την εξυπηρέτηση των εθνικών συμφερόντων τους.
Στο πλαίσιο αυτό κινείται μια ισχυρή οικονομικά χώρα της Άπω Ανατολής η Ιαπωνία.
Ο πρωθυπουργός της Ιαπωνίας Σίνζο Άμπε( Shinzō Abe) πραγματοποίησε ιστορική επίσκεψη στην Ανατολική Ευρώπη από 14-19 Ιαν. 2018. Συγκεκριμένα επισκέφτηκε την Βαλτική (Εσθονία, Λετονία, Λιθουανία) και τα Βαλκάνια (Βουλγαρία, Ρουμανία και Σερβία) και ήταν η πρώτη επίσκεψη Ιάπωνα πρωθυπουργού εδώ και ένα αιώνα. Τον Ιάπωνα πρωθυπουργό συνόδευαν 30 αντιπρόσωποι από ιαπωνικές επιχειρήσεις. Το μήνυμα του Abe ήταν σαφές «η Ιαπωνία επιθυμεί να επωφεληθεί από την πρόσφατα συναφθείσα συμφωνία οικονομικής εταιρικής σχέσης (Economic Partnership Agreement -ΕΡΑ) με την ΕΕ με σκοπό να εξυπηρετήσει τα οικονομικά της συμφέροντα στην περιοχή».
Η ΕΕ και η Ιαπωνία ανακοίνωσαν την περάτωση των διαπραγματεύσεων για την οικονομική εταιρική σχέση τον Δεκέμβριο του 2017.
Μια «νέα εποχή για την Ιαπωνία και την ΕΕ πρόκειται να αρχίσει», δήλωσε ο πρωθυπουργός της Ιαπωνίας σε δημοσιογράφους μετά την ανακοίνωση. Η κοινή δήλωσή του με τον Πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Jean–ClaudeJuncker υπογράμμισε την «στρατηγική σημασία» της συμφωνίας, ενώ η Επίτροπος για το Εμπόριο Cecilia Malmströmεπαίνεσε τη συμφωνία ως μια «κερδοφόρα συμφωνία».
Μόλις εγκριθεί, η οικονομική εταιρική σχέση θα ενισχύσει σταδιακά τους οικονομικούς δεσμούς μεταξύ των δύο μεγάλων οικονομιών και θα καθορίσει παγκόσμια πρότυπα για τις τρίτες χώρες με τις οποίες εμπορεύονται. Τα οφέλη της συμφωνίας όμως υπερβαίνουν το εμπόριο.
Mετά το τέλος του Ψυχρού Πολέμου ίσως για πρώτη φορά, οι συμφωνίες που διαπραγματεύονται η ΕΕ και η Ιαπωνία θα μπορούσαν να κάνουν να φανεί «μικρή»’ η γεωγραφική απόσταση μεταξύ τους με ορατά τα οικονομικά και πολιτικά αποτελέσματα.
Η εντατικοποίηση των διαπραγματεύσεων της ΕΕ με την Ιαπωνία μπορεί να χαρακτηριστεί ως απάντηση στις ευρύτερες γεωπολιτικές εξελίξεις όπως η πολιτική των Η.Π.Α. επί διακυβέρνησης του προέδρου Trump, η άνοδος της Κίνας και το επερχόμενο Brexit. Οι στενότερες σχέσεις ΕΕ-Ιαπωνίας δεν αντισταθμίζουν άμεσα τις εξελίξεις ωστόσο εάν γίνει σωστή διαχείριση, μπορούν να προωθήσουν σε μεγάλο βαθμό το ελεύθερο εμπόριο και τις θεμελιώδεις αξίες του, σε παγκόσμιο επίπεδο.
Η «εμπορική συμφωνία μαμούθ», όπως αναφέρεται στην Politico, είναι η μεγαλύτερη από τις δύο πλευρές που έχει επιτευχθεί.
Περιλαμβάνει το 30% του παγκόσμιου ΑΕΠ GPD (Gross domestic product) και το 40% της αξίας του παγκόσμιου εμπορίου έως 70% σε τομείς υψηλής τεχνολογίας όπως η αεροναυπηγική και τα φαρμακευτικά προϊόντα. Ωστόσο, με μόνο το 3,6% του συνολικού εμπορίου της ΕΕ, η Ιαπωνία κατατάσσεται ως ο έκτος μεγαλύτερος εμπορικός εταίρος της ΕΕ το 2016, πίσω από τις ΗΠΑ (17,8%), την Κίνα (14,9%), την Ελβετία (7,6%) και την Ρωσία (4,2%).
Στις 8 Δεκ 2017 η ΕΕ με επίσημη ανακοίνωση της, αναφέρεται στην οικονομική εταιρική σχέση (Economic PartnershipAgreement -ΕΡΑ) της ΕΕ-Ιαπωνίας.
Η συμφωνία αυτή θα αποτελέσει το πρότυπο κανόνων υψηλού επιπέδου, ελεύθερου, ανοικτού και δίκαιου εμπορίου και επενδύσεων στον 21ο αιώνα.
Η συμφωνία είναι μία από τις μεγαλύτερες και πληρέστερες οικονομικές συμφωνίες που έχουν συνάψει μέχρι στιγμής είτε η ΕΕ είτε η Ιαπωνία.
Η δημιουργία μιας τεράστιας οικονομικής ζώνης με 600 εκατομμύρια ανθρώπους και περίπου 30 % του παγκόσμιου ΑΕΠ , θα ανοίξει τεράστιες εμπορικές και επενδυτικές ευκαιρίες και θα συμβάλει στην ενίσχυση των οικονομιών χωρών της ΕΕ. Θα ενισχύσει επίσης την οικονομική συνεργασία μεταξύ της Ιαπωνίας και της ΕΕ και θα ενισχύσει την ανταγωνιστικότητά μας ως ώριμες αλλά καινοτόμες οικονομίες.
Η ΕΕ και η Ιαπωνία είναι εξαιρετικά εξελιγμένες οικονομίες και η συνταύτιση τους θα διευκολύνει τη συνεργασία και την καινοτομία στις τεχνολογίες αιχμής, τα καταναλωτικά αγαθά και τις υπηρεσίες.
Η οικονομική εταιρική σχέση (Economic Partnership Agreement -ΕΡΑ) είναι μια συμφωνία «mega–trade» που υπερβαίνει το εμπόριο αγαθών ώστε να περιλαμβάνει υπηρεσίες, δημόσιες συμβάσεις και άλλες αναπόσπαστες πτυχές των προηγμένων οικονομιών του 21ου αιώνα.
Υπάρχουν ακόμη μερικά σημεία προς διαπραγμάτευση, ιδανικά να ολοκληρωθούν πριν η σημερινή Ευρωπαϊκή Επιτροπή τερματίσει την θητεία της το 2019. Ένα ανεπίλυτο ζήτημα από τις διαπραγματεύσεις για την EPA ήταν ο μηχανισμός επίλυσης των διαφορών των επενδυτών.
Η ΕΕ προτιμά το νέο Σύστημα Επενδυτικών Δικαστηρίων που προβλέπει η Συμφωνία Ελεύθερων Συναλλαγών (freetrade agreement –FTA) με τον Καναδά (CETA), αλλά η Ιαπωνία θα επιθυμούσε να τηρήσει τον ισχύοντα μηχανισμό διαιτησίας, του γνωστού ως Διακανονισμό Διαφορών Επενδυτών-Κρατών. Αμφότερες οι πλευρές αποφάσισαν να διαχωρίσουν αυτό το ζήτημα από την οικονομική εταιρική σχέση προκειμένου να μην επιβραδυνθεί η υιοθέτηση της.
Παράλληλα με τις διαπραγματεύσεις για την EPA, η ΕΕ και η Ιαπωνία συζήτησαν επίσης για το «πολιτικό δίδυμό» της στρατηγικής συμφωνίας εταιρικής σχέσης και αναμένουν να την ολοκληρώσουν σύντομα.
Ο στόχος της είναι να ενισχυθεί η συνολική εταιρική σχέση βασισμένη σε θεμελιώδεις αξίες, να ενοποιήσει όλους τους τομείς πολιτικής δέσμευσης και να αναβαθμίσει την σχέση με την πρώτη νομικά δεσμευτική συμφωνία από το Σχέδιο Δράσης της Ιαπωνίας με την ΕΕ (2001-2010).
Η συμφωνία αυτή θα βοηθήσει την ΕΕ και την Ιαπωνία να συντονίσουν καλύτερα τις θέσεις τους σε ορισμένα σημαντικά θέματα εξωτερικής πολιτικής όπως η Βόρεια Κορέα (αφορά την περίπλοκη κατάσταση ασφαλείας στην Ιαπωνία μετά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, λόγω των βαλλιστικών δοκιμών της Βόρειας Κορέας).
Εκτός από μια οικονομική συμφωνία, η ταχεία ολοκλήρωση της αποτελεί απάντηση στις πρόσφατες γεωπολιτικές εξελίξεις για τους παρακάτω λόγους :
α. Η αναποφασιστικότητα της σημερινής κυβέρνησης των ΗΠΑ προς την πολυμερή ελευθέρωση του εμπορίου έχει τοποθετήσει την Ιαπωνία και την ΕΕ ως νέους «πρωταθλητές» του παγκόσμιου ελεύθερου εμπορίου και των πολυμερών συμφωνιών. Δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι οι διαπραγματεύσεις για την EPA επιταχύνθηκαν μετά την απόσυρση των ΗΠΑ από την εταιρική σχέση μεταξύ των χωρών του Ειρηνικού (Trans–Pacific Partnership –TPP). Επισημαίνεται ότι η Ιαπωνία εργάστηκε ακούραστα για να σώσει την υφιστάμενη εταιρική σχέση.
β. Η αυξανόμενη παρουσία της Κίνας στην Ευρώπη έχει ανησυχήσει έντονα τόσο την Ιαπωνία όσο και την ΕΕ. Αμφότερες αντιλήφθηκαν τον ρόλο της Κίνας στην αποδυνάμωση της αντίδρασης της ΕΕ στην απόφαση του Διεθνούς Δικαστηρίου Δικαιοσύνης (International Court of Justice –ICJ) το 2016 για τη Θάλασσα της Νότιας Κίνας, ως ένδειξη ότι η Κίνα χρησιμοποιεί την οικονομική της δύναμη για πολιτικούς σκοπούς.
γ. Το Brexit αποτελεί μια τρίτη πρόκληση για την ΕΕ και την Ιαπωνία.
Η ΕΕ θεωρεί την EPA ως σύμβολο της συνεχιζόμενης δέσμευσής της στον κόσμο παρά τις εσωτερικές κρίσεις όπως το Brexit. Αντιμέτωπη με την προοπτική να χάσει την «πύλη προς την Ευρώπη», μόλις το Ηνωμένο Βασίλειο εγκαταλείψει την ΕΕ, η Ιαπωνία θεωρεί την EPA ως έναν τρόπο διαφύλαξης και προώθησης των επενδύσεών της στην ηπειρωτική Ευρώπη.
Η ΕΕ και η Ιαπωνία ελπίζουν ότι η οικονομική εταιρική σχέση θα τεθεί σε ισχύ το αργότερο την άνοιξη του 2019, πριν από τον Brexit και τους τελευταίους μήνες της θητείας της τρέχουσας Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Μέχρι τότε, η συμφωνία θα πρέπει να περάσει από νομική επαλήθευση, και να επικυρωθεί από τα ευρωπαϊκά και εθνικά κοινοβούλια.
Συμπεράσματα
α. Η ΕΕ ανησυχεί όλο και περισσότερο για το αυξανόμενο ενδιαφέρον της Κίνας για τους στρατηγικούς τομείς της οικονομίας της ΕΕ, όπως φαίνεται από την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για ένα πανευρωπαϊκό πλαίσιο για τον έλεγχο των ξένων άμεσων επενδύσεων.
β. Στο σημερινό γεωπολιτικό περιβάλλον, τόσο η ΕΕ όσο και η Ιαπωνία πιστεύουν ότι η προώθηση του ελεύθερου εμπορίου και των θεμελιωδών αξιών αποτελούν βασικό στοιχείο της δέσμευσής τους για την επίτευξη του τεθέντος στόχου.
γ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή λαμβάνοντας υπόψη τα διδάγματα από την περίπλοκη διαδικασία επικύρωσης της CETA(comprehensive economic and trade agreement-εμπορική –οικονομική συμφωνία μεταξύ ΕΕ και Καναδά) προώθησε με επιμέλεια τη διαφάνεια σχετικά με την EPA με σκοπό να αποφύγει πιθανές αντιδράσεις.
δ. Η Ιαπωνία είναι αποφασισμένη να εξασφαλίσει την επιτυχή επικύρωση των εγγράφων της συμφωνίας, τόσο με την αντιμετώπιση των εγχώριων ανησυχιών όσο και με την υποστήριξη των ευρωπαϊκών χωρών. Δεν είναι τυχαία η πρόσφατη επίσκεψη του Ιάπωνα πρωθυπουργού Σίνζο Άμπε στην Βουλγαρία χώρα που ασκεί την τρέχουσα Προεδρία του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, καθώς και στην Ρουμανία που θα την διαδεχθεί στην Προεδρία κατά την αναμενόμενη ημερομηνία έναρξης ισχύος της EPA την άνοιξη του 2019.
ε. Η πλήρης κατανόηση της οικονομικής συμφωνίας θα μπορούσε να προσφέρει περισσότερες ευκαιρίες για οικονομική και πολιτική συνεργασία, στις χώρες της Ανατολικής Ευρώπης, οι οποίες μέχρι πρότινος δεν απασχολούσαν επιχειρηματικά τους Ιάπωνες επενδυτές.
στ. Η επίσκεψη του Ιάπωνα πρωθυπουργού στην Βουλγαρία την Ρουμανία και στις χώρες της Βαλτικής δείχνει το έντονο ενδιαφέρον για επενδύσεις στις υπόψη χώρες, σύμφωνα δε με τις απόψεις παρατηρητών μεταξύ των οποίων και ο πρώην Γενικός Γραμματέας του ΝΑΤΟ Άντερς Φογκ Ράσμουσεν, εκφράζουν την θέση της Ιαπωνίας, ότι το μέλλον της διεθνούς οικονομικής τάξης θα καθορίζεται στην Ευρώπη.
Υπτγος ε.α Δεληγιάννης Κων/νος
Πρώην Επιτελής ΝΑΤΟ στο CC–LAND
Μαδρίτη και Αντιπρόσωπος στην
CEPC( Civil Emergency Planning Committee )
Και ερευνητικών προγραμμάτων (ΙDIRA-Ιinteroperability of Data and Procedures in Large Scale Multinational Disaster Response Actions ) στηνΕΕ.
