Σύμφωνα με στοιχεία του ΙΓΜΕ και εν εξελίξει έρευνες, η Ελλάδα φαίνεται να είναι μια από τις χώρες της Ε.Ε. με τις μεγαλύτερες δυνατότητες παραγωγής σπάνιων γαιών στο μέλλον. Η εκμεταλλευσιμότητα τους όμως εξαρτάται από οικονομικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες.
Ας δούμε κατ’ αρχήν ορισμένα γενικά στοιχεία.
Κατά τη δεκαετία του ’80, το χρώμιο, το μαγγάνιο, το κοβάλτιο, η πλατίνα, το νικέλιο, ο ψευδάργυρος, θεωρούνταν στρατηγικά ορυκτά . Σ’ αυτά έχουν προστεθεί σήμερα οι σπάνιες γαίες (οι οποίες είναι 17 στο σύνολο).
Τη δεκαετία του 1980 βασικός παίκτης στα στρατηγικά ορυκτά ήταν η ΕΣΣΔ, τη δεκαετία του 1990 ήταν οι ΗΠΑ και σήμερα βασικός παίκτης στις σπάνιες γαίες είναι η Κίνα, που διέβλεψαν έγκαιρα τη σημασία τους και ουσιαστικά έκλεψαν το know–how από τους Αμερικανούς.
Τη δεκαετία του 1980 η ΕΣΣΔ παρέμβαινε στρατιωτικά σε περιοχές που διέθεταν στρατηγικά ορυκτά. Σήμερα η Κίνα παρεμβαίνει στις περιοχές που διαθέτουν σπάνιες γαίες μέσω της εξαγοράς χρέους .
Οι Η.Π.Α. αποφάσισαν τελευταία να δεσμεύουν το 1% των γενικών εξόδων του αμυντικού προϋπολογισμού για τη χρηματοδότηση αμερικανικών εξορυκτικών επιχειρήσεων συνδέοντας άμεσα τις σπάνιες γαίες με το θέμα του παγκόσμιου εμπορίου ηλεκτρονικών ειδών και προϊόντων υψηλής τεχνολογίας. Ο εμπορικός πόλεμος Η.Π.Α-ΚΙΝΑΣ συνδέεται άμεσα και με αυτόν τον τομέα, αφού η Αμερική είναι ευάλωτη στο 100% των σπάνιων γαιών και στο 40% των χημικών στοιχείων που υπάρχουν (Δρ Σωτ. Καμενόπουλος).
Η Κίνα διαθέτει το 48% των παγκόσμιων αποθεμάτων παράγει το 95-98% της ετήσιας παραγωγής και αυτό οφείλεται στην ενασχόληση της εντατικά με την εξόρυξη σπάνιων γαιών τα τελευταία 20 χρόνια τουλάχιστον. Πλεονέκτημα της επίσης, αποτελεί η έλλειψη περιβαλλοντολογικής ευαισθησίας στην υποβάθμιση που προκαλεί η εξόρυξη τέτοιων μετάλλων.
Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος καταναλωτής, με την Ιαπωνία και τις Η.Π.Α. να καταλαμβάνουν αντίστοιχα τη δεύτερη και τρίτη θέση . Οι Η.Π.Α. εισάγουν το 75% από την Κίνα και το 6% από τη Γαλλία και την Ιαπωνία.
Σημαντικοί παραγωγοί σπάνιων γαιών είναι επίσης η Ινδία, Ρωσία, Αυστραλία (3η), Η.Π.Α., Ταϊλάνδη, Μαλαισία και Βιετνάμ. Η Βόρεια Κορέα εκτιμάται ότι διαθέτει τεράστια αποθέματα και ενδεχομένως η συμφωνία Τραμπ-Κιμ να βασίζεται σε αξιοποίηση τους.
Οι Σπάνιες Γαίες είναι μια ομάδα 17 σπάνιων μετάλλων που περιλαμβάνουν τα στοιχεία της σειράς του Λανθανίου (Δημήτριο, Πρασεοδύμιο, Σαμάριο, Ευρώπιο, Τέρβιο, Νεοδύμιο, Δυσπρόσιο, Θούλιο, Γαδολίνιο, κ.λπ.) και τα στοιχεία Σκάνδιο και Ύττριο. Σήμερα οι Σπάνιες Γαίες θεωρούνται στρατηγικά μέταλλα, αφού πρακτικά δεν υπάρχει βιομηχανική εφαρμογή υψηλής τεχνολογίας και ειδικά της «πράσινης» βιομηχανίας που να μην τις χρησιμοποιεί.
Τα λέιζερ, τα κινητά τηλέφωνα και οι οθόνες υγρών κρυστάλλων περιέχουν σπάνιες γαίες, ενώ οι νέες επιδόσεις των τελευταίων γενεών τερματικών «μαζικής σύνδεσης», από το iPhone έως τα ηλεκτρονικά βιβλία, οφείλονται, εν μέρει, στις ιδιότητες αυτών των στοιχείων.
Επίσης οι μπαταρίες των υβριδικών αυτοκινήτων, τα φωτοβολταϊκά και οι λαμπτήρες χαμηλής κατανάλωσης. Η αμυντική βιομηχανία τα χρησιμοποιεί σε κρίσιμα οπλικά συστήματα, όπως οι πύραυλοι τύπου Κρουζ, τα τηλεκατευθυνόμενα πυρομαχικά, τα ραντάρ και οι υψηλής τεχνολογίας θωρακίσεις.
Η σπανιότητα έγκειται στο γεγονός ότι πρέπει ν’ ανιχνευτούν μέσα στα αντίστοιχα ορυκτά σε συγκεντρώσεις αρκετά υψηλές ώστε να δικαιολογείται η εξόρυξη τους με οικονομικό αλλά και περιβαλλοντικά ασφαλή τρόπο. Το μεγαλύτερο πρόβλημα που προκύπτει από την εξόρυξη και επεξεργασία των σπάνιων γαιών είναι η ραδιενέργεια, η οποία συνδέεται με την παρουσία υψηλών συγκεντρώσεων ουρανίου και θορίου. Συνεπώς, είτε θα πρέπει να αναζητούνται κοιτάσματα που δεν περιέχουν ραδιενεργά στοιχεία, είτε θα πρέπει να αναλαμβάνεται εξαρχής το σοβαρό κόστος της έρευνας για την απομάκρυνση και διαχείριση των ραδιενεργών αποβλήτων.
Η εξάρτηση των δυτικών οικονομιών στην εισαγωγή σπάνιων γαιών για την βιομηχανία τους από την Κίνα και η δυνατότητα από μέρους της καθορισμού των διεθνών τιμών, δημιουργεί μονοπώλιο, που μπορεί να θεωρηθεί ισχυρό διπλωματικό όπλο, καθόσον επηρεάζει αμυντικές εφαρμογές, υψηλή τεχνολογία και σύγχρονες καθημερινές ανάγκες.
Από τον Ιανουάριο του 2013 ξεκίνησε το Πρόγραμμα EURARE (European Rare Earths Project) στο οποίο μετέχει και η Ελλάδα με ΙΓΜΕ, ΕΜΠ και Αλουμίνιο της Ελλάδας. Στόχος του είναι η εξεύρεση και αξιοποίηση κοιτασμάτων Σπανίων Γαιών στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Στην ευρύτερη Βαλκανική χερσόνησο, τα πολυμεταλλικά κοιτάσματα της Σερβο-σκοπιανής μεταλλογενετικής ζώνης καθώς και της ζώνης Ροδόπης, είναι τα πλέον ελπιδοφόρα για μελλοντική παραγωγή σπανίων γαιών και μετάλλων. Θα μπορούσαν να παραχθούν ως “παραπροϊόντα” μαζί με τα κύρια παραγόμενα μέταλλα Au (χρυσού) και Ag (αργύρου).
Επίσης, τα κοιτάσματα βωξιτών της Κεντρικής και Βορείου Ελλάδος, περιέχουν σημαντικές ποσότητες σπάνιων γαιών, καθώς επίσης σημαντικές ποσότητες Co (κοβαλτίου).
Υψηλή περιεκτικότητα σπάνιων γαιών έχει ανιχνευθεί από την δεκαετία του ’80 στο παράκτιο και υποθαλάσσιο περιβάλλον μεταξύ Χαλκιδικής και Αλεξανδρούπολης, κυρίως στις εκβολές των ποταμών Στρυμόνα, Νέστου και Έβρου, εντός των χωρικών υδάτων. Από τα τέλη του 2012 το ΙΓΜΕ έχει ξεκινήσει σε συνεργασία με το ΕΛΚΕΘΕ ερευνητικό πρόγραμμα προκειμένου να διαπιστωθεί ύπαρξη κοιτασμάτων Σπανίων Γαιών στην υφαλοκρηπίδα του Β. Αιγαίου. Αυτό ουσιαστικά είναι το δεύτερο ερευνητικό έργο που «τρέχει» παράλληλα με το EURARE.
Πιθανή ανακάλυψη κοιτασμάτων Σπανίων Γαιών στην Αν. Μακεδονία-Θράκη θα μεταβάλλει άρδην όχι μόνο τα οικονομικά δεδομένα, αλλά και την ίδια τη γεωπολιτική σημασία της Ελλάδας. Διότι είναι προφανές ότι αν η Ελλάδα μπορεί να τερματίσει την ομηρία της ευρωπαϊκής βιομηχανίας από αυτές τις πολύτιμες πρώτες ύλες, η χώρα και ειδικά η προαναφερθείσα περιοχή αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις βορειοευρωπαϊκές βιομηχανικές δυνάμεις της ηπείρου (και όχι μόνο…) !!!
Έντονο ενδιαφέρον εκδηλώνεται τη τελευταία 5ετία από την Κίνα, όσον αφορά την παραγωγή Σ.Γ. στην Ελλάδα, αλλά και την αγορά τοξικής κόκκινης λάσπης από την ΑτΕ (ΑΛΟΥΜΊΝΙΟ) που περιέχει ραδιενεργά υλικά αλλά και σπάνιες γαίες σε ποσοστό περίπου 1% .
Μήπως λοιπόν όλες οι εξελίξεις στη Β. Ελλάδα και Βαλκανική εστιάζουν και σ’ αυτό το ζήτημα? Η απεξάρτηση των δυτικών βιομηχανικών κρατών συνεπάγεται την πλήρη εξάρτηση της χώρας μας ? Ή μήπως ανοίγονται νέοι ορίζοντες, εάν οι Έλληνες αφυπνιστούν και πάρουν τη μοίρα τους στα χέρια τους ? Γνώση και ικανότητα υπάρχουν σε αφθονία. Όραμα και κοινός σκοπός χρειάζεται και άνθρωποι που πιστεύουν στις δυνατότητες των Ελλήνων !!! Πεδίο δόξης λαμπρό ιδιαίτερα για τους νέους .
Απόστολος Τσιμογιάννης
Υποστράτηγος (ε.α), με μεγάλη επιτελική και διοικητική εμπειρία στον τομέα των Millitary Logistics. Έχει υπηρετήσει σε ανάλογη επιτελική θέση του NATO/NSPA. Είναι τακτικό μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Logistics.
