Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος*
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Οι πρόσφατες δραματικές εξελίξεις στο Καζακστάν με τις βίαιες διαδηλώσεις των κατοίκων στην πόλη Άλματι (κυρίως) και τις κατασταλτικές ενέργειες του αυταρχικού μετασοβιετικού καθεστώτος χαρακτηρίζονται από πολλά, δυσδιάκριτα και νεφελώδη στοιχεία,, ενώ εγείρουν υποψίες για τον ύπουλο ρόλο της Μόσχας μέσα στην κεντροασιατική χώρα, αλλά και τις ευρύτερες επιπτώσεις σε ολόκληρη την περιοχή(Τουρκμενιστάν , Ουζμπεκιστάν ,Κιργιζία ,κα) . Η συγκεκριμένη τεράστια εκτασιακά χώρα διατηρεί από την εποχή των Σοβιέτ πολύ στενές σχέσεις με την Ρωσία, αν και στην μετασοβιετική εποχή, λόγω ορυκτού και πετρελαϊκού πλούτου, πραγματοποίησέ υπολογίσιμα ανοίγματα προς την Κίνα ,ενώ και οι Αμερικανοί από το 2006 προχώρησαν σε στρατιωτικές επαφές με την Αστάνα, σε βαθμό που το Καζακστάν έστειλε στρατιωτική δύναμη στο Ιράκ(σε συνεργασία με την Ουκρανία), επέτρεψε τις μυστικές υπηρεσίες των ΗΠΑ να δράσουν στο εσωτερικό της σε ζητήματα προστασίας ευαίσθητων πυρηνικών και ραδιολογικών υλικών ,ενώ διαθέτει αμιγή ειρηνευτικήστρατιωτική δύναμη ,και συμμετέχει στο Νατοϊκό πρόγραμμα “Συνεργασία για την Ειρήνη”Το Καζακστάν συμμετέχει στον Οργανισμό της Σαγκάης, ενώ είναι στον Ρωσο-ελεγχόμενο Οργανισμό της Συνθήκης της Τασκένδης του 1992 Συλλογικής Συνεργασίας και Ασφάλειας , του οπαίου ζήτησε την συνδρομή (προφανώς κατ εντολή της Μόσχας) να συνδράμει στην αποκατάσταση τηςτάξης. Και ενώ σε προηγούμενες κρίσεις ο συγκεκριμένος εξαμελής Οργανισμός/CSTO δεν εκλήθη να διαθέσει δυνάμεις όπως τρεις φορές σε χαοτικές καταστάσεις στην Κιργιζία, ούτε σε υποστήριξη της Αρμενίας στον πόλεμο κατά των Αζέρων στο Ναγκόρνο Καραμπάχ, ούτε στην μεθοριακήσύγκρουση Τατζικιστάν-Κιργιζίας το 2021 ,εν τούτοις τάχιστα ενεργοποιήθηκε στην περίπτωση του Καζακστάν.(και έχει προκαλέσει ευλογία ερωτηματικά)Επειδή με την στρατιωτικό-πυρηνική ασφάλεια έχω ασχοληθεί επί χρόνια στην Κεντρική Ασία επισημαίνω ότι ενώ η χώρα διαθέτει ικανές στρατιωτικέςμονάδας (και μάλιστα αερομεταφερόμενη ταξιαρχία, ειδική δύναμη ειρηνευτικών αποστολών κλπ) ο πρόεδρος Τοκάγιεφ προσέφυγε στον Οργανισμό της Τασκένδηςαποφεύγοντας να χρησιμοποιήσει τις δικές του επίλεκτες μονάδες. Γιατί άραγε ; Επίσης σημειώνω ότι η Συνθήκη της Τασκένδης στο Άρθρο 4 κάνει λόγο για ενέργεια συνδρομής σε κράτος-μέλος υπό την προϋπόθεση να έχει δεχθεί απειλή ή επίθεση άλλης χώρας. Εδώ δεν είχαμε τέτοια περίπτωση ,και δεν εισέβαλε κανένας στο Καζακστάν .Προφανώς η όλη περίπτωση είχε “πυρήνες” εκ των ένδον ,και οι Ρώσοι που έχασαν τις “έγχρωμες επαναστάσεις” στην Ουκρανία, στην Γεωργία και στη Μολδαβία σε αυτή την κρίση κινήθηκαν άμεσα. Πάντως η ‘πρόσκληση” Τοκάγιεφ να έρθουν Ρώσοι αλεξιπτωτιστές στο αεροδρόμιο του Άλματι, καθώς και μικρές δυνάμεις από Λευκορωσία, Αρμενία και Τατζικιστάν εγείρει μείζονα ζητήματα. Ο συγκεκριμένος Οργανισμός δεν εμφανίστηκε ούτε στις κρίσεις της Λευκορωσίας. Μήπως ο Τοκάγιεφ δεν ελέγχει τον Καζακικό στρατό, και κάλεσε την Μόσχα ;Ή μήπως -επειδή πιθανότατα ο στρατός να είναι με τον πρώην δικτάτορα Ναζαρπάγιεφ ,που ήταν ο ηγέτης του Καζακστάν από το 1992 ως το 2019;Άλλωστε η πρόσφατη κρίση φαίνεται ότι ήταν αντιπαράθεση των δυο ηγετών , με “αποδιοπομπαίο τράγο “τον επικεφαλής του συμβουλίου ασφαλείας της χώρας Καρίμ Μαξίμοφ ,που κατηγορείται για προδοσία… Πάντως όλη η νομενκλατούρα του Καζακστάν είναι βαθιά βουτηγμένη σε απύθμενη διαφθορά ως και σε τεράστια διακίνηση βρώμικού χρήματος..
Το πρώτο σημάδι διάσπασης στην ελίτ φάνηκε στις 5 Ιανουαρίου όταν ο Τοκάγιεφ εξέδωσε μια συνοπτική δήλωση ανακοινώνοντας ότι είχε αναλάβει την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας, δηλαδή του συντονιστικού οργάνου για τον μηχανισμό ασφαλείας και τις ένοπλες δυνάμεις του Καζακστάν. Με αυτόν τον τρόπο, πιθανότατα παραβίασε το σύνταγμα του Καζακστάν, το οποίο ορίζει ότι ο Ναζαρμπάγιεφ κατέχει τον ρόλο του προέδρου ισόβια. Αργότερα, απέλυσε τον Καρίμ Μαξίμοφ τον πρόεδρο της Επιτροπής Εθνικής Ασφάλειας, της κύριας υπηρεσίας πληροφοριών, και βασικό σύμμαχο του Ναζαρμπάγεφ ,ενώ αργότερα ανακοινώσει την κράτηση του Mαξίμωφ με την κατηγορία της προδοσίας.
Το μεγαλύτερο αναπάντητο ερώτημα είναι η θέση του Ναζαρμπάγιεφ. Μέχρι την προπερασμένη εβδομάδα, φαινόταν ότι το κυβερνών συγκρότημα λειτουργούσε ομαλά. Πέρυσι, ο Ναζαρμπάγιεφ πέρασε στον Τοκάγιεφ την προεδρία δύο θεσμών που είχαν παραμείνει υπό τον έλεγχό του μετά την παραίτησή του από την εξουσία: τη Συνέλευση των Λαών του Καζακστάν και το πολιτικό κόμμα Nur Otan. Το πού βρίσκεται ο Ναζαρμπάγιεφ παραμένει μυστήριο. Ενώ ο γραμματέας Τύπου του έχει δηλώσει ότι ο Ναζαρμπάγιεφ παραμένει στο Νουρ-Σουλτάν, όμως δεν έχει υπάρξει καμία οριστική απόδειξη.
Προς το παρόν, ο Πρόεδρος Τοκάγιεφ φαίνεται να έχει το πάνω χέρι. Παρόλα αυτά, μια παρατεταμένη περίοδος επαναδιαπραγμάτευσης με την ελίτ πρόκειται να ξεδιπλωθεί τους επόμενους μήνες καθώς ο Τοκάγιεφ προσπαθεί να εδραιώσει τη θέση του.
Και παραμένουν ερωτήματα. Ακόμα κι αν ο Τοκάγιεφ είναι σε θέση να αποκτήσει τον έλεγχο του κυβερνητικού μηχανισμού και της ελίτ, δεν είναι καθόλου βέβαιο ότι μπορεί να ικανοποιήσει τις απαιτήσεις του πληθυσμού. Μερικοί από τους διαδηλωτές ζήτησαν συνταγματική αλλαγή, όπως η εγκαθίδρυση μιας κοινοβουλευτικής δημοκρατίας. Άλλοι απλώς θέλουν να δουν βελτιώσεις στο βιοτικό επίπεδο σε μια εποχή που ο πληθωρισμός υποβαθμίζει έντονα την αγοραστική δύναμη. Μια άλλη περιπλοκή είναι ότι ο χειρισμός της κρίσης από τον Τοκάγιεφ ήταν εξαιρετικά διχαστικός. Οι αποφάσεις του να ανοίξει πυρ χωρίς προειδοποίηση κατά των διαδηλωτών ως και να προσκαλέσει στρατεύματα του CSTO στο Καζακστάν τον απονομιμοποιούν στο μυαλό πολλών ανθρώπων – ακόμα κι αν ξένα στρατεύματα εγκαταλείψουν οριστικά τη χώρα, Ενώ η βία της περασμένης εβδομάδας μπορεί να έχει τελειώσει τις επόμενες ημέρες, η διπλή πολιτική κρίση στο Καζακστάν μόλις ξεκίνησε.*Ο υπογράφων προ χρόνων είχε εκτενώς ασχοληθεί με περιπτώσεις ανατροπής καθεστώτων ,και ποιος/ποιοι είναι αυτοί οι παράγοντες που καλούνε άλλα κράτη ή οργανισμούς να επέμβουν στα εσωτερικά χωρών .Χαρακτηριστικά παραδείγματα μελετών μου η Τσεχοσλοβακία το 1968, το Αφγανιστάν το 1978-1979 , ως και η μικροσκοπική Γρενάδα στην Καραϊβική το 1983 αλλά και περιπτώσεις Αφρικανικών κρατών.
