Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Οι δύο κορυφαίοι αυταρχικοί ηγέτες του πλανήτη και της εποχής μας έχουν συνενωθεί σε ένα κοινό σκοπό -ίσως ακόμη και σε μια de facto στρατιωτική συμμαχία – με φιλοδοξίες να διαμορφώσουν μια νέα παγκόσμια τάξη πραγμάτων που θα αντικαταστήσει αυτήν που δημιούργησαν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι Ευρβπέοι εταίροι τους μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, αλλά και μετά την επικράτηση της Δύσης στο τέλος του Ψυχρού πολέμου .
Ο Κινέζος πρόεδρος Σι Τζινπίνγκ και ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Βλαντιμίροβιτς Πούτιν ήθελαν να επιβεβαιώσουν την πλήρη διμερή συνεργασία τους προς την υλοποίηση της θέσης και κοινής αντίληψης των εξελίξεων σε πλανητικό πλαίσιο, και ότι ο κόσμος δεν θα αγνοήσει τη σημασία της 38ης προσωπικής τους συνάντησης στο Πεκίνο ,λίγες ώρες πριν από την έναρξη των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων και ενώ πάνω από εκατό χιλιάδες Ρωσικά στρατεύματα απειλούν την Ουκρανική εδαφική κυριαρχία. Έτσι έδωσαν στη δημοσιότητα ολόκληρη την τολμηρή(!) κοινή τους δήλωση των 5.300 λέξεων στα Αγγλικά επισημαίνοντας ότι «έχει εμφανιστεί πλέον μια νέα τάση ανακατανομής της εξουσίας στον κόσμο», που αμφισβητεί την δύναμη των Ηνωμένων Πολιτείων ως και των δημοκρατικών εταίρων τους και σύμμαχων σε Ευρώπη και Άπω Ανατολή.
Για πρώτη φορά, το Πεκίνο ταυτίστηκε με την Μόσχα στο να αντιταχθεί επίσημα και γραπτά στην προς ανατολάς διεύρυνση του ΝΑΤΟ. Η Ρωσία ανταπέδωσε μ την κάθετα ενάντια θέση της στο νέο αμυντικό σύμφωνο AUKUS που δεσμεύει την Αυστραλία, το Ηνωμένο Βασίλειο και τις Ηνωμένες Πολιτείες, καθώς και υποστηρίζοντας την πολιτική της One China απέναντι στη Ταιβάν , αλλά και τον αυξανόμενο ρόλο της στην Αρκτική και όχι μόνο. Η Ρωσία και η Κίνα δεν αποκαλούν τη συνεργασία τους συμμαχία της μορφής του ΝΑΤΟ. Αλλά δεν αποκρύπτουν τις φιλοδοξίες τους. Ο Σι και ο Πούτιν, αναφέρει η επίσημη δήλωση, «επιβεβαιώνουν εκ νέου ότι οι νέες διακρατικές σχέσεις μεταξύ Ρωσίας και Κίνας είναι ανώτερες από την πολιτική και στρατιωτική συμμαχία που ίσχυε την εποχή του Ψυχρού Πολέμου.”
Επιπρόσθετα υπογραμμίζεται ότι η φιλία μεταξύ των δύο κρατών δεν έχει όρια, δεν υπάρχουν «απαγορευμένοι» τομείς συνεργασίας, η ενίσχυση της διμερούς στρατηγικής συνεργασίας δεν στοχεύει σε τρίτες χώρες και δεν επηρεάζεται από το συνεχώς μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον και τις περιστασιακές αλλαγές σε τρίτες χώρες.. Ένας αξιωματούχος της κυβέρνησης Μπάιντεν τονίζει το γεγονός ότι η δήλωση δεν αναφέρει την Ουκρανία ονομαστικά, δείχνοντας ίσως και την μερική δυσφορία της Κίνας με την κυοφορούμενη προοπτική εισβολής της Μόσχας . Αλλά την ίδια στιγμή, ο Σι δεν είπε τίποτα για να αποτρέψει την κλιμάκωση εκ μέρους του Πούτιν. Στη κοινή δήλωση, οι δύο πλευρές επαναπροσδιορίζουν την ίδια την έννοια της “δημοκρατίας”(!) για να καλύψουν τα κατασταλτικά τους συστήματα που λογοκρίνουν τα μέσα ενημέρωσης, απαγορεύουν τη διαφωνία, “εγκλωβίζουν” πολιτικούς αντιπάλους και υποστηρίζουν απαράδεκτα και αυταρχικά συστήματα με ομοϊδεάτες καθεστώτων τύπου Κούβας,Μιανμάρ,Βενεζουέλας , Λευκορωσίας , Νικαράγουα και Βόρειας Κορέας.
Όσο γελοίος κι αν ακούγεται ο ορισμός τους για τη δημοκρατία, είναι μια επιπλέον απόδειξη ότι η Κίνα και η Ρωσία προσπαθούν να αφαιρέσουν το υψηλό ηθικό έδαφος από τις εκλογικές αναμετρήσεις στις δημοκρατίες μέσω του Οργουελιανού τους μοντέλου . «Οι πλευρές σημειώνουν», αναφέρεται στην πολυπαραγραφική δήλωση «ότι η Ρωσία και η Κίνα ως παγκόσμιες δυνάμεις με πλούσια πολιτιστική και ιστορική κληρονομιά έχουν μακροχρόνιες παραδόσεις δημοκρατίας, οι οποίες βασίζονται σε χιλιετή εμπειρία ανάπτυξης, ευρεία λαϊκή υποστήριξη και σεβασμό των ανάγκες και συμφέροντα των πολιτών»(!). Επιπλέον, «εναπόκειται μόνο στον λαό της κάθε χώρας να αποφασίσει εάν το κράτος τους είναι δημοκρατικό».(!) Σε άλλο σημείο, ωστόσο, η δήλωση προειδοποιεί «ότι η υπεράσπιση της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων δεν πρέπει να χρησιμοποιείται για να ασκηθεί πίεση σε άλλες χώρες».
Οι δύο πλευρές συμφώνησαν να συνδέσουν πιο στενά τις οικονομίες τους μέσω της συνεργασίας της Πρωτοβουλίας Belt and Road της Κίνας και της Ευρασιατικής Οικονομικής Ένωσης του Πούτιν. Θα συνεργαστούν επίσης για την ανάπτυξη της Αρκτικής.(υπόψη η Κίνα δεν έχει σύνορα με την Αρκτική) Θα εμβαθύνουν τον μεταξύ τους συντονισμό σε πολυμερείς θεσμούς και θα καταπολεμήσουν τις ακρότητες της κλιματικής αλλαγής, την τρομοκρατία, το κυβερνοέγκλημα κα
Το 2018 σε άρθρο μου είχα τονίσει ότι «Είναι καιρός να αρχίσουμε να ανησυχούμε περισσότερο για το τι θα μπορούσε να επιφέρει η πιο βαθιά γεωπολιτική αλλαγή της εποχής μετά τον Ψυχρό Πόλεμο ,και στην διατήρηση των πλεονεκτημάτων της Δύσης” Ο Κινέζος Σι Τζινπίνγκ και ο Ρώσος Βλαντιμίρ Πούτιν εμβαθύνουν ‘τη στρατηγική ευθυγράμμιση των δύο χωρών τους, ακόμη και όταν οι μακροχρόνιοι δημοκρατικοί σύμμαχοι πέρα από τον Ατλαντικό γίνονται πιο απομακρυσμένοι”.
Ίσως το μεγαλύτερο λάθος που έκαναν οι δυτικοί (και το έχω επισημάνει σε πληθώρα διαλέξεών μου στο εξωτερικό) ήταν να διαχωρίσουν τις Κινεζικές και Ρωσικές προκλήσεις στη μεταψυχροπολεμική διεθνή τάξη ως ξεχωριστές και ελάχιστα συσχετιζόμενες. Η κυβέρνηση Μπάιντεν εκτιμούσε μάλιστα να θέσει υπό έλεγχο την περίπτωση της Ρωσίας καθώς αντιμετωπίζει την πιο πιεστική και μεσομακροπρόθεσμη πρόκληση της Κίνας στην Ταϊβάν , στο ζήτημα του άθλιου καθεστώτος της Βορείου Κορέας καθώς και στη νότια Κινεζική Θάλασσα. Ωστόσο, παρά τις διαχρονικά ιστορικές εχθρότητες των δύο χωρών και τις σημαντικές διαφορές που πάντοτε υφίστανται , ίσως ποτέ στην ιστορία τους δεν ήσαν πιο κοντά. Και ποτέ μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο οι κορυφαίοι αυταρχικοί και αντιδημοκρατικοί ηγέτες της εποχής δεν ήταν τόσο στρατηγικά ευθυγραμμισμένοι ή προσωπικά κοντά – σε μια εποχή που και οι δύο “στοχάζονται βαθιά την κληρονομιά τους”Ζ
Καθώς ο Πούτιν εξετάζει τις δικές του επιλογές σχετικά με την Ουκρανία, η σχέση του με την Κίνα θα μπορούσε να τον βοηθήσει να διαχειριστεί τυχόν νέες κυρώσεις, ιδίως μέσω εμβαθύνσεων ενεργειακών συμφωνιών και οικονομικών ρυθμίσεων. Η Κίνα και η Ρωσία ανακοίνωσαν νέες συμφωνίες πετρελαίου και φυσικού αερίου αξίας περίπου 117,5 δισεκατομμυρίων δολαρίων. Η Rosneft, ο μεγαλύτερος παραγωγός πετρελαίου της Ρωσίας, ανακοίνωσε μια νέα συμφωνία για την προμήθεια 100 εκατομμυρίων τόνων αργού πετρελαίου μέσω του Καζακστάν στην Κινεζική κρατική εταιρεία China National Petroleum Corporation για τα επόμενα δέκα χρόνια—ενώ ο Ρωσικός ενεργειακός κολοσσός Gazprom δεσμεύτηκε να μεταφέρει 10 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα φυσικού αερίου ετησίως στην Κίνα μέσω ενός νέου αγωγού. Δεν αρνούμαι τους αριθμούς αφού το 2021 το εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών έφτασε το ρεκόρ των 147 δισεκατομμυρίων δολαρίων, καθιστώντας την Κίνα τον μεγαλύτερο εμπορικό εταίρο της Ρωσίας.
Ένας κορυφαίος Βρετανός αναλυτής που είναι σε ιδιαίτερα σημαντική θέση στο αρχηγείο του ΝΑΤΟ, εκτιμά ότι η ώρα του μέγιστου κινδύνου για την Ουκρανία είναι μετά τις 20 Φεβρουαρίου, δηλαδή την τελευταία ημέρα των Χειμερινών Ολυμπιακών Αγώνων, που συμπίπτει με το τέλος των μαζικών Ρωσικών στρατιωτικών ασκήσεων «Allied Resolve». στη Λευκορωσία (που θα μπορούσε να κρύψει τις προετοιμασίες για εισβολή). Είναι επίσης χρονικά κατάλληλη αφού το έδαφος και τα ποτάμια της Ουκρανίας θα είναι ακόμα αρκετά παγωμένα ώστε να επιτρέπεται στο βαρύ στρατιωτικό εξοπλισμό να κινείται πιο αποτελεσματικά. Ό,τι κι αν επιλέξει ο Πούτιν σχετικά με την Ουκρανία, η κοινή δήλωση Μόσχας-Πεκίνου υπογραμμίζει μια τεκτονική αλλαγή στις παγκόσμιες σχέσεις που θα απαιτήσει πολύ πιο δημιουργική, συνεργασιακή και μεσομακροπρόθεσμη αντιμετώπιση από τις Ηνωμένες Πολιτείες και τους εταίρους τους στο ΝΑΤΟ , την Αυστραλία, την Ιαπωνία κα.
Η ενισχυόμενη εγγύτητα μεταξύ Ρωσίας και Κίνας υποστηρίζει μερικώς τα πλεονεκτήματα και των δύο χωρών σε μια εποχή που οι ηγέτες τους πιστεύουν ότι έχουν τη δυναμική, και σε έναν κόσμο όπου οι δημοκρατίες έχουν αποδυναμωθεί, οι ΗΠΑ είναι πολιτικά διχασμένες και οι νέες τεχνολογίες ενισχύουν την ικανότητα των αυταρχικών ηγετών να επιτηρούν και να ελέγχουν τις κοινωνίες τους. Είναι δελεαστικό να ανοίγουμε “τρύπες” στην κοινή δήλωση των 5300 λέξεων , σημειώνοντας τις ασυνέπειες της ως και την υποκρισία τους. Αυτό που ενώνει τη Ρωσία και την Κίνα παραμένει κυρίως η αντίθεσή τους στις Ηνωμένες Πολιτείες και απλά και κυνικά οικειοποιήθηκαν τις έννοιες που καθορίζουν την εξωτερική πολιτική των ΗΠΑ (δημοκρατία, ανθρώπινα δικαιώματα και οικονομική ανάπτυξη) αν και οι ενέργειές τους είναι γελοίες, άθλιες και ασυνεπείς με τη παραπλανητική ρητορική τους.
Χωρίς πιο επιθετική, πολυδιάστατη, ως και συνεπή ώθηση και υποστήριξη μεταξύ των δημοκρατιών, να αναμένουμε περισσότερη Κινεζο-Ρωσική συνεργασία τη στιγμή μάλιστα που ο Σι και ο Πούτιν έχουν καταστήσει σαφές προς όλο τον κόσμο το ανησυχητικό της πλαίσιο.
