Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Το ΝΑΤΟ θα πρέπει να αρχίσει άμεσα διαβουλεύσεις στο νεοσύστατο Συμβούλιο ΝΑΤΟ-Ουκρανίας αναφορικά με την ένταξη της Ουκρανίας στη συμμαχία (το συντομότερο δυνατό) συμπεριλαμβανομένου ενός λεπτομερούς σχεδίου επί του άρθρου 5 του Καταστατικού της Βορειοατλαντικής συμμαχίας του 1949, γιατί τα πράγματα γίνονται ιδιαίτερα ανησυχητικά και τα επόμενα δυο χρόνια θα υπάρξουν δραματικές εξλίξεις. Η πολιτική του ΝΑΤΟ για την Ουκρανία ενθαρρύνει ακούσια τον Πούτιν να συνεχίσει τον πόλεμο. Είναι καιρός για μία πραγματική αλλαγή. Η θέση της συμμαχίας μέχρι στιγμής έχει επιβεβαιώσει ότι η Ουκρανία θα γίνει μέλος μακροπρόθεσμα, αλλά όχι όσο η Ρωσία συνεχίζει τον πόλεμο στην Ουκρανία. Σε ορισμένα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ ανησυχούν ότι η ένταξη της Ουκρανίας θα πυροδοτήσει ένα άμεσο πόλεμο του ΝΑΤΟ με τις δυνάμεις του Κρεμλίνου και ότι αυτό μπορεί να κλιμακωθεί σε χρήση τακτικών πυρηνικών όπλων. Αυτή η άποψη είναι μια επικίνδυνα παραπλανητική και στέλνει ένα μήνυμα στον Πούτιν ότι πρέπει να συνεχίσει τον πόλεμο.
Όσο θα συνεχίζει τον πόλεμο το ΝΑΤΟ δεν θα δεχθεί την Ουκρανία ως μέλος, και έτσι ο Πούτιν εκτιμά ότι έχει ακόμα πιθανότητες να κερδίσει. Το ΝΑΤΟ πρέπει να στείλει το αντίθετο μήνυμα: Ότι και να κάνει, ο Πούτιν δεν θα καταφέρει ποτέ να νικήσει την Ουκρανία. Επομένως, η συνέχιση του πολέμου θα ήταν άσκοπη και καταστροφική για τη Ρωσία. Η ένταξη της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ θα στείλει αυτό το μήνυμα που είναι επίσης κρίσιμο για την οικονομική ανάκαμψη της Ουκρανίας. Υπάρχει μια συμβίωση μεταξύ στρατιωτικής και οικονομικής υποστήριξης για την Ουκρανία. Για παράδειγμα, δεν υπάρχει μεγαλύτερο οικονομικό όφελος για την Ουκρανία από το άνοιγμα των λιμανιών της στην Μαυρη Θάλασα στη καθημερινή και κανονική κανονική ναυτιλία.Επιπλέον, οι επενδυτές δεν θα στοιχηματίσουν μεγάλα στοιχήματα στην Ουκρανία, εκτός αν είναι σίγουροι ότι θα είναι μια ασφαλής χώρα στο μέλλον.
Παραπλανητικές και φοβικές εκτιμήσεις.
Ποιες είναι οι ανεδαφικές θέσεις στην τρέχουσα προσέγγιση του ΝΑΤΟ; Πρώτον, το Άρθρο 5 του ΝΑΤΟ δεν θεσπίζει καμία συγκεκριμένη απαίτηση ότι τα δυτικά χερσαία στρατεύματα πρέπει να πολεμήσουν στην πρώτη γραμμή κατά των Ρωσικών δυνάμεων. Η παράγραφος 1 του άρθρου 5 της Συνθήκης ΝΑΤΟ έχει ως εξής: “Τα Μέρη συμφωνούν ότι μια ένοπλη επίθεση εναντίον ενός ή περισσοτέρων από αυτά στην Ευρώπη ή τη Βόρεια Αμερική θα θεωρείται επίθεση εναντίον όλων και, κατά συνέπεια, συμφωνούν ότι, αν συμβεί μια τέτοια ένοπλη επίθεση, καθένα κράτος , κατά την άσκηση του δικαιώματος ατομικής ή συλλογικής αυτοάμυνας που αναγνωρίζεται από το άρθρο 51 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, θα βοηθήσει το Μέρος ή τα Μέρη που δέχονται τέτοια επίθεση αναλαμβάνοντας αμέσως, μεμονωμένα και σε συνεννόηση με τα άλλα Μέρη, τέτοια ενέργεια που κρίνει αναγκαία, συμπεριλαμβανομένης της χρήσης ενόπλων δυνάμεων, για την αποκατάσταση και διατήρηση της ασφάλειας της περιοχής του Βόρειου Ατλαντικού”. Με άλλα λόγια, θα υπάρχει συλλογική απάντηση σε οποιαδήποτε επίθεση εναντίον μέλους του ΝΑΤΟ, αλλά η συνθήκη δεν προσδιορίζει ποια θα είναι αυτή η συλλογική απάντηση. Δεν αναφέρει ότι τα μέλη του ΝΑΤΟ πρέπει να στείλουν στρατεύματα στην πρώτη γραμμή, αν και αυτό είναι ασφαλώς μια πιθανότητα.
Θα πρέπει να επισημάνω ότι τα κράτη-μέλη του ΝΑΤΟ έχουν εμπλακεί σε πολλές συγκρούσεις τα τελευταία 70 χρόνια, από την Αλγερία μέχρι την Κορέα, το Βιετνάμ, τη Βοσνία, το Κόσοβο , το Ιράκ και τη Λιβύη, και ωστόσο του άρθρου 5 δεν έγινε επίκληση και το ΝΑΤΟ δεν ενεπλάκη σε πόλεμο.. Η μόνη φορά που έγινε επίκληση του Άρθρου 5 σε ολόκληρη την 75ετή ιστορία του ΝΑΤΟ ήταν ως απάντηση στις τρομοκρατικές επιθέσεις της 9/11 στις ΗΠΑ. Και όμως, σε αυτή την περίπτωση, η απάντηση του ΝΑΤΟ βάσει του Άρθρου 5 δεν ήταν να στείλει στρατεύματα για να πολεμήσει τους τρομοκράτες της Αλ Κάεντα.. Αντίθετα, οι χώρες του ΝΑΤΟ έστειλαν αεροσκάφη για να βοηθήσουν τις Ηνωμένες Πολιτείες πραγματοποιώντας αποστολές εναέριας αστυνόμευσης στον εναέριο χώρο των ΗΠΑ. Όταν οι ΗΠΑ έδιωξαν τους Ταλιμπάν από το Αφγανιστάν, το έκαναν μαζί με δυνάμεις του Ηνωμένου Βασιλείου, της Αυστραλίας και της Πολωνίας κα ως “συνασπισμός των πρόθυμων.”(coalition of willing) Δεν υπήρχε πολεμικός ρόλος του ΝΑΤΟ.
Πράγματι, πέρασαν αρκετοί μήνες ( το 2002/2003)για να εγκατασταθεί μια εξουσιοδοτημένη από τον ΟΗΕ ειρηνευτική αποστολή στο Αφγανιστάν (ISAF) που το ΝΑΤΟ ανέλαβε οποιονδήποτε ρόλο εκεί ( και αυτός ο ρόλος δεν ήταν δέσμευση του Άρθρου 5.) Με άλλα λόγια, το άρθρο 5 δεν είναι αυτόματη κλήση για τη χρήση χερσαίων δυνάμεων. Θα ήταν( για παράδειγμα, αν τα κράτη της Βαλτικής, με τα μικρά εδάφη και τον πληθυσμό τους, δέχονταν επίθεση από τη Ρωσία). Σε αυτή την περίπτωση, οι χώρες του ΝΑΤΟ θα έπρεπε πράγματι να επέμβουν απευθείας σύμφωνα με το Άρθρο 5, συμπεριλαμβανομένων χερσαίων στρατευμάτων, για να αντιμετωπίσουν τη Ρωσία (κάτι που είναι ήδη εμφανές από τις ομάδες μάχης του ΝΑΤΟ που υπάρχουν και στις τρεις χώρες καθώς και σε άλλες πέντε της ανατολικής Ευρώπης)
Η δεύτερη παραπλανητική και ανυπόστατη επιλογή είναι να υποθέσουμε ότι ο Πούτιν θα μπορούσε να κλιμακώσει τον πόλεμο στην Ουκρανία, αν ήθελε, αλλά απέχει να το κάνει επειδή το ΝΑΤΟ δεν έχει προσφέρει ένταξη στην Ουκρανία. Αυτό απέχει πολύ από την αλήθεια. Αν ο Πούτιν είχε την ευχέρεια να κλιμακώσει συμβατικά στην Ουκρανία, θα το είχε ήδη κάνει. Η πραγματικότητα είναι ότι έχει χάσει τις μισές από τις συμβατικές δυνάμεις της Ρωσίας πολεμώντας την Ουκρανία και δεν μπορεί τώρα να τις ανασυγκροτήσει .Βασίζεται στο Ιράν και τη Βόρεια Κορέα για drones και ξεπερασμένες οβίδες πυροβολικού και στέλνει ανεκπαίδευτα στρατεύματα στο μέτωπο ως “τροφή για κανόνια” απλώς για να συνεχίσει τον πόλεμο.
Όσον αφορά την πυρηνική κλιμάκωση, ο Πούτιν γνωρίζει (και ακόμη πιο σημαντικό, ο Ρωσικός στρατός γνωρίζει) ότι οποιαδήποτε πυρηνική χρήση δεν θα επιτύγχανε κανέναν στρατιωτικό στόχο στην Ουκρανία, ενώ σίγουρα θα έφερνε μια άμεση απάντηση κατά των Ρωσικών δυνάμεων. Θα πυροδοτούσε επίσης καθολική καταδίκη της Ρωσίας, συμπεριλαμβανομένης της Κίνας και άλλων μη δυτικών κρατών του παγκόσμιου νότου.
Η ιδέα ότι η ένταξη στο ΝΑΤΟ είναι το έναυσμα για την επιθετικότητα του Πούτιν είναι μια τρίτη παραπλανητική άποψη.: Η Ουκρανία είχε λίγες πιθανότητες να γίνει μέλος στο ΝΑΤΟ όταν ο Πούτιν επιτέθηκε το 2014 και το 2022. Επιπλέον, η Ρωσία έχει υπάρχοντα σύνορα με εδάφη της συμμαχίας ,στη Νορβηγία, την Εσθονία, τη Λετονία, τη Λιθουανία, την Πολωνία , και τις ΗΠΑ και δεν έχει επιτεθεί. Όταν η Φινλανδία έγινε μέλος του ΝΑΤΟ φέτος (και η Σουηδία), η Ρωσία μετά βίας το πρόσεξε. Το ζήτημα για τον Πούτιν δεν είναι η ένταξη στο ΝΑΤΟ, αλλά η ύπαρξη της Ουκρανίας ως έθνους-κράτους.
Τι θα σήμαινε λοιπόν το άρθρο 5 στην πράξη για την Ουκρανία; Υπάρχουν διάφοροι τρόποι με τους οποίους η συμμαχία μπορεί να δράσει συλλογικά για να υπερασπιστεί την Ουκρανία, πολλοί από τους οποίους οι σύμμαχοι ήδη κάνουν. Παρέχουν τεράστιες ποσότητες εξοπλισμού στην Ουκρανία, καθώς και εκπαίδευση, χρηματοδότηση, επιμελητεία, πληροφορίες, επιχειρησιακό σχεδιασμό και πολλά άλλα. Αυτά είναι ήδη σημαντικά.
Ορισμένα κράτη του ΝΑΤΟ, συμπεριλαμβανομένων των Ηνωμένων Πολιτειών, αποφάσισαν να βοηθήσουν την Ουκρανία να αποκτήσει και να χρησιμοποιήσει αεροσκάφη F-16. Αυτή είναι μια σημαντική, μακροπρόθεσμη δέσμευση για το μέλλον της Ουκρανίας. Δεδομένων των σημαντικών απαιτήσεων υλικοτεχνικής υποστήριξης, συντήρησης, εκπαίδευσης και υποδομής ενός επιτυχημένου προγράμματος F-16, αυτό είναι ακριβώς το είδος του σήματος που πρέπει να δει ο Πούτιν για να καταλάβει το γεγονός ότι δεν θα νικήσει την Ουκρανία. Η απόφαση της ΕΕ να ξεκινήσει ενταξιακές συνομιλίες με την Ουκρανία στέλνει επίσης ένα σημαντικό μήνυμα στον Πούτιν ότι δεν υπάρχει κανένα σενάριο στο οποίο θα επικρατήσει ..Επιλογές για το Κίεβο
Ωστόσο,η Ατλντική Συμμαχία θα μπορούσε να κάνει περισσότερα σύμφωνα με το Άρθρο 5 από όσα κάνει σήμερα. Τέσσερα πράγματα μου έρχονται αμέσως στο μυαλό:
Θαλάσσια αποναρκοθέτηση: Τα κράτη του ΝΑΤΟ θα μπορούσαν να αναπτύξουν ή να μεταφέρουν ναρκαλιευτικά (ειδικά μη επανδρωμένα πλοία) σε μέλη του ΝΑΤΟ με ακτογραμμή στην Μαύρη Θάλασσα, καθώς και στην Ουκρανία. Ο στόχος θα ήταν να δημιουργηθεί ένα καθεστώς αποναρκοθέτησης στη Μαύρη Θάλασσα στα χωρικά ύδατα της Ουκρανίας (υποκείμενο, φυσικά, στις αμυντικές ανάγκες της Ουκρανίας) καθώς και στα χωρικά ύδατα των συμμάχων του ΝΑΤΟ στα τεράστια διεθνή ύδατα της Μαύρης Θάλασσας. .
Ελευθερία ναυσιπλοΐας: Οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ ( τόσο τα παράκτια κράτη της Μαύρης Θάλασσας όσο και άλλα μέλη με σημαντικές ναυτικές δυνατότητες ) θα πρέπει να δημιουργήσουν μια αποστολή για την υποστήριξη της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας στη Μαύρη Θάλασσα. Οποιαδήποτε φυσική απειλή για την ασφάλεια πλοίων τρίτων που επιχειρούν σε διεθνή ύδατα στη Μαύρη Θάλασσα είναι απαράδεκτη , όπως είναι απαράδεκτη στη Θάλασσα της Νότιας Κίνας ή στη Μεσόγειο.
Χωρίς περιορισμούς σε συγκεκριμένα συστήματα: Παρά τη μαζική υποστήριξη των ΗΠΑ και των συμμάχων προς την Ουκρανία τους τελευταίους 21 μήνες, υπήρξε μια διολισθαίνουσα σειρά περιορισμών στη δυτική στρατιωτική βοήθεια. Αρχικά, ήταν οι πύραυλοι Stinger. Μετά ήταν τεθωρακισμένα, πυροβολικό, αεροσκάφη, τανκς, πυροβολικό μεγαλύτερης εμβέλειας και ούτω καθεξής. Και εξακολουθούν να υπάρχουν σημαντικοί περιορισμοί στους τύπους συστημάτων που θα παρέχουν οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ. Ιδιαίτερη σημασία θα ήταν το μεγαλύτερο βεληνεκές (300 χλμ.) των συστημάτων πυροβολικού των ΗΠΑ, των πλοίων του πολεμικού ναυτικού, των πυραύλων μεγάλου βεληνεκούς και άλλων τύπων αεροσκαφών, όπως το αεροπλάνο επίθεσης εδάφους Α-10. Κανένα από αυτά τα συστήματα δεν πρέπει να είναι εκτός ορίων.
Συμμετοχή στην Αεράμυνα για Ανθρωπιστικούς Σκοπούς: Οι σύμμαχοι του ΝΑΤΟ διαθέτουν ήδη ένα σημαντικό ποσό στο να βοηθήσουν την Ουκρανική αεράμυνα, συμπεριλαμβανομένης της παροχής ενός τεράστιου οπλοστασίου πολυεπίπεδων συστημάτων αεράμυνας που χρησιμεύουν για την προστασία αμάχων και υποδομών. Οι Ρωσικές δυνάμεις, ωστόσο, συνεχίζουν να επιτίθενται εναντίον αμάχων και υποδομών με drones και πυραύλους, που εκτοξεύονται από ρωσικό έδαφος και κατεχόμενο Ουκρανικό έδαφος. Πολλές από αυτές τις επιθέσεις είναι αρκετά κοντά ώστε να απειλήσουν τους συμμάχους του ΝΑΤΟ όπως η Ρουμανία.
Τα κράτη του ΝΑΤΟ θα μπορούσαν να συμφωνήσουν να συμμετάσχουν άμεσα στην αεράμυνα της Ουκρανίας για την προστασία των Ουκρανών αμάχων και υποδομών. Αυτό μπορεί να περιλαμβάνει ένα συνδυασμό συστημάτων αεράμυνας που σταθμεύουν στο έδαφος του ΝΑΤΟ και την ανάπτυξη δυνατοτήτων αεράμυνας της συμμαχίας στη δυτική Ουκρανία και στα κράτη του ΝΑΤΟ κοντά στην Ουκρανία για την προστασία των Ουκρανών αμάχων ( καθώς και πιθανές επιπτώσεις στο έδαφος του ΝΑΤΟ ) από τους Ρωσικούς βομβαρδισμούς. Τουλάχιστον, θα πρέπει να είναι δυνατό να κρατηθεί η Ουκρανία δυτικά του ποταμού Δνείπερου (συμπεριλαμβανομένου του Κιέβου, της Οδησσού και του Λβιβ ) ασφαλής από τις Ρωσικές επιθέσεις.Τα ανωτέρω
τέσσερα βήματα ( ίσως και άλλα ) θα μπορούσαν επομένως να γίνουν η δέσμευση του Άρθρου 5 του ΝΑΤΟ στην Ουκρανία – που συζητήθηκαν και συμφωνήθηκαν στο πλαίσιο του Συμβουλίου ΝΑΤΟ-Ουκρανίας. Δεν πρέπει να αποκλείει την παροχή χερσαίων στρατευμάτων σε μεταγενέστερη ημερομηνία(αν χρειαστεί )αλλά δεν υπάρχει ανάγκη να δεσμευτούν τέτοια στρατεύματα σήμερα. Ο Πούτιν πρέπει να γνωρίζει ότι η κλιμάκωση είναι με το μέρος μας, ακόμα κι αν επιλέξουμε να μην κλιμακωθούμε. Σημειώστε ότι μία τέτοια επιλογή δεν θέτει εδαφικά όρια για την εφαρμογή του άρθρου 5. Κάτι τέτοιο θα υποβιβάσει τα κατεχόμενα από τη Ρωσία εδάφη σε καθεστώς μακροχρόνιας κατοχής. Αντιθέτως, ορίζει συγκεκριμένα το είδος της απάντησης που θα παράσχει το ΝΑΤΟ σύμφωνα με το Άρθρο 5, χωρίς να αποδέχεται κανέναν περιορισμό στην υποστήριξη του ΝΑΤΟ για την ανάκτηση των συνόρων της Ουκρανίας του 1991.
Σε αυτό το πλαίσιο, θα πρέπει να υπενθυμίσουμε ότι το ΝΑΤΟ αποδέχθηκε τη Δυτική Γερμανία το 1955 ως μέλος όταν η Ανατολική Γερμανία ήταν ακόμη υπό Σοβιετική κατοχή και ότι η ΕΕ αποδέχτηκε την Κύπρο ως μέλος, παρόλο που η βόρεια Κύπρος είναι από το 1974 υπό Τουρκική κατοχή.
