Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Στην ανάλυση της εσωτερικής λειτουργίας της Ρωσικής προπαγάνδας, είναι απαραίτητο να αναγνωρίσουμε τις διαφορές της από τις προσεγγίσεις στη Δύση. Η προπαγάνδα και η “ήπια” δύναμη της Μόσχας βασίζονται σε επιχειρήσεις παραπληροφόρησης ή «ενεργά μέτρα» σε σχέση με τις Σοβιετικές και Ρωσικές υπηρεσίες ασφαλείας. Σε αντίθεση με τη «θετική προπαγάνδα», αυτές οι επιχειρήσεις δεν στοχεύουν στη δημιουργία μιας θετικής εικόνας για τη Ρωσία αλλά σε ανατρεπτικές και καταστροφικές ενέργειες προς τις άλλες χώρες. Ο κύριος στόχος αυτών των μέτρων είναι να αποθαρρύνουν και να αποσταθεροποιήσουν τον εχθρό σε μια προσπάθεια να επηρεάσει την πολιτική στάση του για τους σκοπούς της Μόσχας . Η Ρωσία προσπαθεί ενεργά να αυξήσει τις αντιθέσεις μεταξύ Ευρώπης και Ηνωμένων Πολιτειών, προωθώντας την αφήγηση ότι η Ευρώπη αναγκάζεται να ακολούθησει τις Ηνωμένες Πολιτείες εις βάρος των συμφερόντων της .Η Μόσχα προωθεί το επιχείρημα ότι η Ευρώπη δεν μπορεί να ξεφύγει από την «υποτέλεια» της ηπείρου στην Ουάσιγκτον .
Ένα άλλο δημοφιλές θέμα της Ρωσικής προπαγάνδας είναι η προσπάθεια να σπείρουν τη διχόνοια μεταξύ της Ουκρανίας και της Ευρώπης. Ειδικότερα, η πεποίθηση ότι η «κούραση της Ουκρανίας» αυξάνεται μεταξύ των Ευρωπαϊκών πληθυσμών που υποτίθεται ότι δεν θέλουν πλέον να βοηθήσουν τη χώρα οικονομικά ή να δεχτούν τους πρόσφυγες της .Τον περασμένο μήνα, το Κρεμλίνο προσπάθησε να προωθήσει το αφήγημα ότι η απέλαση Ουκρανών στρατιωτικών από ορισμένες Ευρωπαϊκές χώρες είναι σχεδόν βέβαιη (!). Οι κύριες μέθοδοι τέτοιων επιχειρήσεων για την επίτευξη των στόχων αποσταθεροποίησης της Μόσχας περιλαμβάνουν τη διάδοση παραπληροφόρησης, τη χειραγώγηση ιδεών και συμπερασμάτων, την όξυνση των υπαρχουσών κοινωνικών συγκρούσεων και την απαξίωση των θεμελιωδών αξιών και θεσμών των δημοκρατικών κοινωνιών.
Ένα εντυπωσιακό παράδειγμα είναι η προπαγάνδα του Μεγάλου Πατριωτικού Πολέμου (Β’ Παγκόσμιος Πόλεμος) στην οποία εξακολουθεί να βασίζεται η Μόσχα. Η Ρωσία χρησιμοποίησε τα θέματα της «νίκης επί του φασισμού» και «το κατόρθωμα του λαού στον αγώνα κατά του ναζισμού» για να δαιμονοποιήσει τις δυτικές κοινωνίες και να δικαιολογήσει την επιθετικότητά της κατά της Ουκρανίας. Την άνοιξη του 2020, οι πρόεδροι της Λιθουανίας, της Λετονίας και της Εσθονίας καταδίκασαν τη Ρωσία σε επίσημη δήλωση για παραπλανητική περιγραφή των ιστορικών γεγονότων που οδήγησαν στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Ονόμασαν τον Ρωσικό ρεβιζιονισμό «μια λυπηρή προσπάθεια παραποίησης της ιστορίας και αμφισβήτησης του ίδιου του θεμελίου της σύγχρονης διεθνούς τάξης».
Η κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ακριβώς το Κρεμλίνο χρησιμοποιεί ορισμένες εικόνες, όρους και «γεγονότα» στις λειτουργίες πληροφόρησης του είναι απαραίτητη για την καταπολέμηση της αποτελεσματικότητάς τους. Από την αρχική εισβολή της Μόσχας το 2014, οι Ρώσοι προπαγανδιστές εργάζονται ακούραστα για να παρουσιάσουν την Ουκρανία ως ένα φασιστικό κράτος που πρέπει να αποναζιστικοποιηθεί . Αυτά τα αμφίβολα τροπάρια έχουν κερδίσει έλξη όχι μόνο στο Ιράν, την Κίνα και μέρη του Παγκόσμιου Νότου αλλά και μεταξύ των δυτικών πληθυσμών .(συμπεριλαμβανομένης και της Ελλάδος)
Για να δημιουργήσουν ένα τέτοιο περιβάλλον, οι Ρώσοι προπαγανδιστές δημιουργούν εναλλακτικές εκδοχές της πραγματικότητας . Αμφισβητούν έγκυρες απόψεις αναλυτών , δυσφημούν όλες τις πηγές πληροφοριών και διαψεύδουν ακόμη και την πιο αθώα θέση. Ως αποτέλεσμα, οι πολίτες αισθάνονται ότι δεν μπορούν να εμπιστευτούν κανέναν και η «αλήθεια» παίρνει μια πιο υποκειμενική διάσταση. Αυτό το είδος προπαγάνδας κυριάρχησε τόσο έξω όσο και εντός της Ρωσικής κοινωνίας κατά τη δεκαετία του 2000 και το πρώτο μισό της δεκαετίας του 2010. Ο Ρώσος ιστορικός Ιβάν Κουρίλα παρατηρεί με οξυδέρκεια ότι κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του 2000, το καθεστώς του Πούτιν δεν υποστήριζε κάποια συγκεκριμένη ιδεολογία, αλλά ενθάρρυνε τον εκτεταμένο κυνισμό, με συνέπεια στην πράξη.
Τον Δεκέμβριο του 2014, ο Ρώσος ερευνητής προπαγάνδας Πίτερ Πομεράντσεφ εξήγησε ότι μετά την απογοήτευση της Σοβιετικής Ένωσης, άνθρωποι με Σοβιετική σκέψη ήρθαν στην εξουσία που ήταν συνηθισμένοι στη «διπλή σκέψη και τη διπλή πίστη». Δημιούργησαν μια κοινωνία όπου η προσποίηση θριάμβευσε μέσω ψεύτικων εκλογών, «ανεξάρτητου» τύπου, «ελεύθερων» αγορών και της ψευδαίσθησης της δικαιοσύνης. Σύμφωνα με τον Πομεράντσεφ το Κρεμλίνο έχει πλέον διαδώσει αυτές τις τακτικές στην παγκόσμια σκηνή. Τόνισε ότι το Κρεμλίνο στοχεύει να σπείρει διχόνοια και να «αποπροσανατολίσει» τον εχθρό μέσω του πολέμου πληροφοριών.
Ουκρανοί ερευνητές της Ρωσικής προπαγάνδας έχουν μοιραστεί παρόμοιες απόψεις . Η κύρια συνέπεια τέτοιων τακτικών είναι η ανοχή του Ρωσικού πληθυσμού για ψευδείς πληροφορίες . Όταν ένα ψέμα αρχίζει να γίνεται αντιληπτό ως κανόνας στην κοινωνία, ακόμη και η απόρριψή του μπορεί να μην αλλάξει την κοσμοθεωρία της προπαγάνδας. Το αξίωμα ότι «η αλήθεια δεν υπάρχει» εξαλείφει το κίνητρο για έλεγχο πληροφοριών. Επιπλέον, οι προπαγανδιστές κατάφεραν να δυσφημήσουν τον έλεγχο δεδομένων, μετατρέποντάς τον σε μέρος του «θορύβου πληροφοριών». Οι ψεύτικοι «αποκαλυπτήρες» δεν ασχολούνταν με την παροχή στοιχείων για τα συμπεράσματά τους, πιστεύοντας ότι ο μέσος αναγνώστης δεν θα έλεγχε σχολαστικά τις πληροφορίες. Τέτοιες προσπάθειες αφήνουν την εντύπωση ότι η αντικειμενική αλήθεια δεν υπάρχει και ότι το πεδίο της πληροφορίας είναι μια «έρημος καθρεφτών» γεμάτη μυθοπλασία και από τις δύο πλευρές. Σε αυτό το πλαίσιο, ο μέσος άνθρωπος παύει να εμπιστεύεται τις όποιες αποκαλύψεις.Πληροφοριακός Θόρυβος και Κυνισμός
Η Ρωσική προπαγάνδα μπορεί να χωριστεί σε διάφορους κύριους τύπους επιχειρήσεων επιρροής ανάλογα με τα επιθυμητά αποτελέσματα. Αρχικά, ο «θόρυβος πληροφοριών» είναι προπαγάνδα που στοχεύει στη συσκότιση της αλήθειας. Έχει σχεδιαστεί για να συγχέει και να υπονομεύει την ικανότητα του κοινού-στόχου στο να σκέφτεται κριτικά. Σκοπός της είναι να δημιουργήσει την πεποίθηση ότι δεν υπάρχει αντικειμενική αλήθεια και ότι οποιαδήποτε πληροφορία παρουσιάζεται από κυβερνητικούς αξιωματούχους μπορεί να έχει κατασκευαστεί.
Ως αποτέλεσμα, αυτό το στυλ προπαγάνδας προωθεί την ιδέα ότι τυχόν ισχυρισμοί για εγκλήματα που έχει διαπράξει το Κρεμλίνο θα πρέπει να εκλαμβάνονται ως ψεύτικες, «δραστηριότητες των εχθρών» και ξεκάθαρα ψέματα. Ενεργώντας με αυτή τη λογική, η Ρωσική προπαγάνδα ισχυρίζεται ότι οι σκηνές με νεκρούς και τραυματίες στην Ουκρανία είναι δυτικά πλαστογραφημένες , αποκαλώντας τις «σκηνοθετημένα βίντεο με τεχνητό αίμα και τους τραυματίες που παίζονται από ηθοποιούς». Οι πληροφορίες σχετικά με τις συνέπειες των κυρώσεων και άλλα γεγονότα σχετικά με τον πόλεμο είναι επίσης ασαφείς . Πολύ πριν από την έναρξη της εισβολής πλήρους κλίμακας, ωστόσο, η προπαγάνδα του Κρεμλίνου έπεισε πολλούς Ρώσους ότι η Δύση διεξήγαγε μεγάλης κλίμακας πληροφοριακό και ψυχολογικό πόλεμο εναντίον της Ρωσίας .
Μια ενδιάμεση φάση μεταξύ του κυνισμού και της επακόλουθης ιδεολογικοποίησης της κοινωνίας μπορεί να περιγραφεί ως η κατασκευή της «γεωπολιτικής», την οποία η Ρωσία έχει διαδώσει ενεργά μέσω προπαγάνδας από το 2014. Το Κρεμλίνο έχει δικαιολογήσει τη χρήση προπαγανδιστικών μύθων, όπως η δήλωση που έγινε το 2015 ότι «Δεν υπάρχει Ρωσικό στρατιωτικό προσωπικό στην Ουκρανία». Το 2014, ιδεολόγοι υπέρ του Κρεμλίνου άρχισαν να υποστηρίζουν ότι η Ρωσική γεωπολιτική χρησιμεύει ως «κινητήρια δύναμη των μετασχηματισμών σε έναν πολυπολικό κόσμο». Οι πιο ειλικρινείς υποστήριξαν ανοιχτά ότι η γεωπολιτική θα υποκαταστήσει την ιδεολογία .
Στην εποχή του υβριδικού πολέμου, η Ρωσία προσπάθησε επίσης να μετατρέψει τη «γεωπολιτική» σε μια υβριδική έννοια. Από τη μία πλευρά, η αιτιολόγηση των βίαιων γεωπολιτικών ενεργειών ως επωφελών για τη Ρωσία είναι εγγενώς κυνική, ιδιαίτερα όταν πρόκειται για την έναρξη πολέμων και τη δολοφονία αμάχων. Από την άλλη πλευρά, στο κοινό-στόχο μιας τέτοιας προπαγάνδας θωρεί ότι μια τέτοια συμπεριφορά στη διεθνή σκηνή είναι πραγματικά επωφελής για τη Ρωσία.
Παίζοντας στις Αντιθέσεις
Ενώ το Κρεμλίνο ενστάλαξε με επιτυχία τον κυνισμό στη χώρα του, διεθνώς, προτίμησε μια διαφορετική στρατηγική για τις επιχειρήσεις πληροφόρησής του(δηλαδή το παιχνίδι με τις αντιφάσεις ) Αυτό περιλαμβάνει την όξυνση των αντιφάσεων που υπάρχουν ήδη σε συγκεκριμένες κοινωνίες, καθώς και την όξυνση των συγκρούσεων μεταξύ διαφορετικών χωρών. Σε αυτή την περίπτωση, το Κρεμλίνο δεν επιχειρεί να δημιουργήσει μια συνεκτική εικόνα του κόσμου για τα θύματα της προπαγάνδας του, αλλά επιδιώκει απλώς να διασπάσει και να αποσταθεροποιήσει άλλες χώρες για τους δικούς του σκοπούς.
Κατά καιρούς, η Ρωσία ενεργεί ανοιχτά σε αυτό το πεδίο εκθέτοντας παλιές πληγές και ιστορικές αντιφάσεις ή επισημαίνοντας τις υποτιθέμενες αρνητικές ενέργειες άλλων ομάδων σε σχέση με ορισμένες κοινωνικές ομάδες. Η Μόσχα χρησιμοποιεί μια επιχείρηση «ψευδούς σημαίας» στην μη αναγνωρισμένη αποσχισθείσα περιοχή της Υπερδνειστερίας στη Μολδαβία. Σύμφωνα με το Κρεμλίνο ενδέχεται να ανανεώσει τις προσπάθειές του να χρησιμοποιήσει την Υπερδνειστερία για να δημιουργήσει αστάθεια στη Μολδαβία.
Το Κρεμλίνο συχνά προτιμά να διεξάγει τέτοιες επιχειρήσεις υπό ψεύτικη σημαία, προσποιούμενο ότι ενεργεί για λογαριασμό των πολιτών των χωρών που στοχεύει. Ένα εντυπωσιακό παράδειγμα τέτοιας εργασίας είναι το περίφημο «εργοστάσιο τρολ» που περιγράφεται λεπτομερώς στο κατηγορητήριο του Ειδικού Εισαγγελέα των ΗΠΑ Ρόμπερτ Μιούλερ κατά 13 Ρώσων που κατηγορούνται για ανάμειξη στις Αμερικανικές εκλογές του 2016. Σύμφωνα με το έγγραφο, οι Ρώσοι δημιούργησαν διευθύνσεις email και προφίλ χρησιμοποιώντας ονόματα ανύπαρκτων Αμερικανών και διένειμαν ενεργά πλαστά μηνύματα για λογαριασμό τους. Από το 2014, αυτά τα τρολ έχουν δημιουργήσει ιστοσελίδες για οργανισμούς που αγωνίζονται για διάφορους λόγους που επιδιώκουν να φέρουν τους καθημερινούς Αμερικανούς εναντίον του άλλου .
Παρόμοιες τεχνικές χρησιμοποιούνται ενεργά για να σπείρουν τη διχόνοια μεταξύ των συμμαχικών κρατών. Στις 13 Μαρτίου, σε μια συνέντευξη με τον κορυφαίο Ρώσο προπαγανδιστή Ντμίτρι Κισέλιοφ, ο Πούτιν δήλωσε: «Εάν η Πολωνία στείλει στρατεύματα στην Ουκρανία, δεν θα φύγουν ποτέ. … Θέλουν να επιστρέψουν τη γη που θεωρούν δική τους» Τον Ιούνιο του 2023, ο Σεργκέι Nαρίσκιν , επικεφαλής της Ρωσικής Υπηρεσίας Εξωτερικών Πληροφοριών (SVR), υποστήριξε ότι «το όνειρο της ανάκτησης της Δυτικής Ουκρανίας ζει στη συνείδηση της πολωνικής ελίτ». Η Πολωνία «αναλαμβάνει μια σειρά μέτρων για να πραγματοποιήσει αυτό το όνειρο» .Σε αυτή την περίπτωση, ο στόχος της Μόσχας είναι να πυροδοτήσει τις εντάσεις μεταξύ της Πολωνίας και της Ουκρανίας, οι οποίες έχουν γίνει όλο και πιο στενοί σύμμαχοι στην αντίθεση στη Ρωσική επιθετικότητα.
Μια άλλη συνήθης τεχνική της Μόσχας είναι να κάνει εικασίες για ιστορικές συγκρούσεις μεταξύ των δύο χωρών για να εντείνει τη σοβαρότητα αυτών των συγκρούσεων. Ίσως το πιο εντυπωσιακό παράδειγμα είναι η σφαγή της Volynia – η μαζική δολοφονία Πολωνών στη Volynia και την Ανατολική Γαλικία κατά τη διάρκεια του Β ‘Παγκοσμίου Πολέμου – η μνήμη της οποίας η Μόσχα αναστατώνει έντονα .. Όταν βολεύει, η Ρωσική προπαγάνδα απεικονίζει την Πολωνία ως «θύμα του Ουκρανικού ναζισμού», τον οποίο διακηρύσσουν ως συνέχεια του ναζισμού του Χίτλερ. Ταυτόχρονα, το Κρεμλίνο ζωγραφίζει μια εντελώς διαφορετική εικόνα της Πολωνίας ως επιτιθέμενου και ένοχου για την έναρξη του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ακόμη περισσότερο από τη ναζιστική Γερμανία
Σύμφωνα με τον φίλο αναλυτή Aλξάντερ Όλεχ στη Βαρσοβία, οποιαδήποτε κριτική στη Ρωσική κυβέρνηση από την πολωνική κυβέρνηση σε αυτό το πλαίσιο εκλαμβάνεται ως αχαριστία στην καλύτερη περίπτωση και, στη χειρότερη, ως «σκοτεινή κληρονομιά» και «φασιστικά απομεινάρια». του παρελθόντος
Ιδεολογίες για εξαγωγή
Οι «ιδεολογίες για εξαγωγή» της Μόσχας αντιπροσωπεύουν ίσως τον πιο εξελιγμένο τύπο επιχείρησης επιρροής. Αυτή η προσέγγιση συνίσταται στην παρουσίαση μιας συνεκτικής κοσμοθεωρίας, που επιτυγχάνεται με τη δημιουργία «μίνι-ιδεολογιών» – ατομικών κοσμοθεωριών που στοχεύουν σε συγκεκριμένες κοινωνικές ομάδες, τις περισσότερες φορές υποστηρικτές ριζοσπαστικών απόψεων. Όλες, ωστόσο, βασίζονται στην ίδια βασική αρχή: να απεικονίσουν μια συγκεκριμένη εικόνα της παγκόσμιας τάξης στην οποία θέλουν να πιστεύουν τα μέλη μιας συγκεκριμένης κοινωνικής ομάδας. Κάθε μια από αυτές τις ιδεολογίες παρουσιάζει την εικόνα ενός εχθρού. Επιπλέον, αυτός ο εχθρός είναι κάτι προς το οποίο η συγκεκριμένη ομάδα στόχος είναι ήδη εχθρική και υποκινεί τους μεγαλύτερους φόβους τους. Για την Αμερικανική άκρα αριστερά, το κράτος ανακηρύσσεται η πηγή όλων των δεινών. Για τους εθνικιστές, είναι η «εβραϊκή συνωμοσία». Για τους θρησκευτικούς φανατικούς, είναι η εικόνα του «φιλελεύθερου αντίχριστου». και ούτω καθεξής.
Η βασική στιγμή της οικοδόμησης της «ιδεολογίας για εξαγωγή» είναι η σύνδεση που κάνει το Κρεμλίνο μεταξύ φαινομένων και διαδικασιών που αντιπαθεί και των εχθρών και των φοβιών που αναφέρθηκαν παραπάνω. Ένα παράδειγμα αυτού είναι οι ιδεολογίες που έχει δημιουργήσει το Κρεμλίνο για ομάδες της Ρωσικής διασποράς.
.Αυτή η κραυγαλέα αντίφαση αποτελεί παράδειγμα του πυρήνα των «ιδεολογιών για εξαγωγή». Ο στόχος που στοχεύει να δυσφημήσει το Κρεμλίνο είναι η Ουκρανική πολιτεία, η οποία παρουσιάζεται, σε μια περίπτωση, ως συνδεδεμένη με τους «μισητούς κομμουνιστές» και, σε μια άλλη, αντίστροφα, με τους «αποκομμουνιστές» που αντιτίθενται στους «κόκκινους ήρωες».
Η ίδια η Ρωσία, οι μειονότητες —μουσουλμάνοι, Τάταροι της Κριμαίας, αντιπολιτευόμενοι και άλλοι— κατηγορούνται τακτικά για τρομοκρατία και δεν λαμβάνουν υποστήριξη από την πλειοψηφία του πληθυσμού.Όλες οι κοινωνίες αντιμετωπίζουν την τρομοκρατία με φρίκη και αηδία, και, ως εκ τούτου, η πεποίθηση ότι ολόκληρη η «ρωσική μη συστημική αντιπολίτευση εμπλέκεται στην τρομοκρατία και σκοτώνει τους συμπατριώτες της», που εκφράζεται κυρίως από τα ανώτατα στελέχη του κράτους, αναγκάζει τους ανθρώπους να δικαιολογήσουν οποιαδήποτε καταστολή εναντίον αντιπολιτευόμενων.
Συνειδητοποιώντας ότι οι έννοιες του «φασισμού» και, κατά συνέπεια, των «νικητών του φασισμού» γίνονται αντιληπτές εξίσου ως φέρουσες συναισθηματικά πλούσιες εικόνες «απόλυτου κακού» και «απόλυτου καλού», η Ρωσική προπαγάνδα αντικαθιστά επιδέξια το περιεχόμενο αυτών των όρων, μεταφέροντας έτσι συναισθήματα και εικόνες από το παρελθόν στο σήμερα. Έτσι το Κρεμλίνο δικαιολογεί την επιθετικότητά του κατά της Ουκρανίας, χαρακτηρίζοντας τους Ουκρανούς ως «φασίστες» και σημειώνοντας τη «συνέχειά» τους με τη ναζιστική Γερμανία .
Εκτός από την επιθετική πολιτική της προς τις μετασοβιετικές χώρες, η Μόσχα χρησιμοποιεί ψευδοϊστορικά κατασκευάσματα για να δικαιολογήσει γενικά τα αντιδυτικά αισθήματα. Για παράδειγμα, από τα τέλη του 2019, ο ιστότοπος «Military Review», που συνδέεται στενά με το Ρωσικό υπουργείο Άμυνας, άρχισε να δημοσιεύει μια σειρά άρθρων σχετικά με μια νέα έκδοση της ιστορίας του Β ‘Παγκοσμίου Πολέμου. Ο ιστότοπος ισχυρίζεται ότι ο πόλεμος εξαπολύθηκε από τις Ηνωμένες Πολιτείες «εναντίον όλου του κόσμου για να επιτύχουν παγκόσμια κυριαρχία» (!). Σε άλλο άρθρο για το ίδιο θέμα, το «Military Review» αποκάλεσε την ΕΕ «χιτλερικό συνασπισμό»(!). Αντίστοιχα, ο αγώνας της Ρωσίας με τη Δύση εμφανίζεται εδώ ως μια φυσική συνέχεια του αγώνα της Σοβιετικής Ένωσης ενάντια στη φασιστική Γερμανία – δηλαδή τη σύγκρουση του «απόλυτου καλού» με το «απόλυτο κακό»
Συμπέρασμα
Η αποτελεσματική χρήση της προπαγάνδας από το Κρεμλίνο μπορεί να αντιμετωπιστεί.
Η διάψευση των ιδεολογιών της Μόσχας που απευθύνονται σε ομάδες-στόχους στο εξωτερικό απαιτεί τον προσδιορισμό του κοινού που στοχεύει η Ρωσική παραπληροφόρηση και την κατανόηση ποιες κοσμοθεωρίες προωθούνται και ποιοι φόβοι εκμεταλλεύονται. Επομένως, είναι απαραίτητο να τεθούν ρεαλιστικοί στόχοι και να αποφευχθεί η πλήρης διάψευση των ιδιαίτερων κοσμοθεωριών διαφορετικών ομάδων. Για να απωθήσει τις «ιδεολογίες για εξαγωγή» του Κρεμλίνου, η Δύση μπορεί να χρησιμοποιήσει τις ακόλουθες γενικές στρατηγικές:
*Εντοπισμός και διάψευση των πρωταρχικών ψευδών συνδέσεων μεταξύ της απεικόνισης του «εχθρού» από τη Μόσχα, των φόβων της και των θεσμών, αξιών και ιδεών που πρέπει να απαξιωθούν.
*Όταν η Ρωσική προπαγάνδα λειτουργεί υπό ψεύτικη σημαία και η ομάδα στόχος έχει αρνητικές απόψεις για τη Ρωσία, οι δυτικές χώρες μπορούν να παρέχουν στοιχεία ότι μια συγκεκριμένη επιχείρηση πληροφοριών έχει Ρωσικές ρίζες. Για παράδειγμα, η Ρωσία τοποθετείται ως προστάτης των χριστιανικών αξιών, όταν το ποσοστό των ενεργών πιστών στην ίδια τη Ρωσία είναι σχετικά μικρό .
