Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Στις 19 Μαΐου , ένα ελικόπτερο που μετέφερε τον Ιρανό πρόεδρο Ιμπραχήμ Ραίσι τον υπουργό εξωτερικών Χοσείν Aμίρ -Aμντολαχιάν ως και άλλους Ιρανούς αξιωματούχους συνετρίβη σε μια ορεινή περιοχή του βορειοδυτικού Ιράν, σκοτώνοντας όλους τους επιβαίνοντες.Ορισμένα επιμέρους θέματα χρειάζονται απαντήσεις
Ερώτηση : Ποιες θα είναι οι επιπτώσεις των θανάτων του Ραΐσι και του Αμίρ-Αμπντολαχιάν;
Απάντηση : Βραχυπρόθεσμα, οι κύριες επιπτώσεις θα είναι εγχώριες και όχι διεθνείς. Η καταπιεστική και ανελεύθερη εξουσία του θεοκρατικού συμπλέγματος είναι υπό τον ανώτατο θρησκευτικό ηγέτη, και όχι τον πρόεδρο. Ωστόσο, ο Ραίσι ήταν ένας έμπιστος συνεργάτης του Αλί Χαμενεί και ιδεολογική αδελφή ψυχή του επαναστατικού κληρικού κατεστημένου. Μάλιστα, πολλοί περίμεναν ότι θα ήταν στη διεκδίκηση του ανώτατου ηγέτη μετά την αποχώρηση του 85χρονου Αγιατολάχ Αλί Χαμενεί. Ο θάνατος του Ραίσι ασφαλώς δημιουργεί νέα δεδομένα. Αυτό δεν εγγυάται την άνοδο του ατόμου που θεωρούνταν ο κύριος αντίπαλος του Ραίσι για τη ανώτατη θέση, δηλαδή ο Μοτζτάμπα ο γιος του του Χαμενεί. Υπάρχει βαθιά αντίσταση στην νεποτιστική κληρονομιά της εξουσίας στο Ιράν και το ευρύτερο κληρικό κατεστημένο εξακολουθεί να υπερηφανεύεται ότι έχει μια βαθιά αξιοκρατική σειρά, την οποία η τυχόν άνοδος του Μοτζτάμπα θα υπονόμευε ακόμη περισσότερο από ό,τι θα είχε ο Ραΐσι.
Ερώτηση : Θα συνέλθει η κυβέρνηση μετά από αυτό το περιστατικό;
Απάντηση : Το πιο πιθανό αποτέλεσμα είναι ο αθόρυβος ανταγωνισμός εντός του κλειστού μηχανισμού του κράτους, με στοιχεία του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης/IRGC και στρατιωτικές και μυστικές προσωπικότητες να ανταγωνίζονται για την εξουσία και για μια πιθανή περιθωριοποίηση της κληρικής ηγεσίας μακροπρόθεσμα. Αυτή η τάση βρίσκεται σε εξέλιξη στο Ιράν για περισσότερο από μια δεκαετία, καθώς η λαϊκή εχθρότητα για την κυριαρχία των κληρικών αυξάνεται μεταξύ του νεαρού και ολοένα πιο φτωχού πληθυσμού του Ιράν.
Η βασική τάση δεν είναι ουσιαστική αλλαγή βραχυπρόθεσμα. Σχεδόν εξίσου απίθανο είναι να αναδυθεί τώρα μια πολιτική προσωπικότητα μέσα από την κυβέρνηση υποσχόμενη μεταρρύθμιση, βελτίωση της διακυβέρνησης και οικονομική αναζωογόνηση. Το πόση πραγματική αλλαγή θα επέφερε είναι ασαφές. Η πιθανότητα ριζικής ανατροπής είναι κάτω από 10%
Ερώτηση : Τι επιπτώσεις θα έχει αυτό στην εξωτερική πολιτική του Ιράν;
Απάντηση : Οι πυλώνες της Ιρανικής εξωτερικής πολιτικής, συμπεριλαμβανομένου του σημαντικού ρόλου του «άξονα αντίστασης»(Χεζμπολάχ, Χούτι, Χαμάς κα) στη Μέση Ανατολή,,η προσπάθεια να “φλερτάρουν “την Κίνα και τη Ρωσία ως και ο μεγαλύτερος περιφερειακός διάλογος, θα παραμείνουν αμετάβλητοι. Ο τελευταίος είναι πιθανό να παρουσιάσει ορισμένα προβλήματα (σε κάποιο βαθμό) επειδή ο Αμίρ-Αμπντολαχιάν ήταν “μερικώς ” διπλωμάτης και Αραβόφωνος ,ενώ είχε περάσει χρόνια καλλιεργώντας σχέσεις μεταξύ των γειτόνων του Ιράν και είχε “κερδίσει” ένα σχετικό βαθμό εμπιστοσύνης στη Σαουδική Αραβία, στα Εμιράτα ,αλλά και σε Τουρκία.Εν μέσω τυχόν αβεβαιότητας, θα χρειαστεί λίγος χρόνος για την ανοικοδόμηση αυτών των Αραβο-Ιρανικών δεσμών.
Ερώτηση : Υπάρχει περίπτωση επαναστατικής επιλογής ;
Απάντηση : Είναι απίθανο το κοινό να αδράξει τη φαινομενική αταξία και να ξεσηκωθεί εναντίον της ηγεσίας. Πολλοί Ιρανοί αναλυτές (και φίλοι του υπογράφοντα στη Δύση) τη θεωρούν απίθανη, ενώ η περίπτωση του 1979 είναι διαφορετική.Πολλοί Ιρανοί περιφρονούν τον Αραβικό κόσμο, και η εμπειρία της Αραβικής Άνοιξης δεν παρέχει ιδιαίτερη ενθάρρυνση στη λαϊκή επανάσταση
Ερώτηση : Ποια είναι η πιθανότητα να ήταν το συμβάν με το ελικόπτερο δολιοφθρά
Απάντηση : Είναι απίθανο . Βέβαια ο Ραίσι (γνωστός ως ο “χασάπης της Τεχεράνης”)είχε πολλούς εχθρούς, τόσο ξένους όσο και εγχώριους, αλλά ο θάνατός του δεν αλλάζει πραγματικά την εξίσωση. Επιπλέον, οι εξαιρετικά κακές καιρικές συνθήκες που εμπόδισαν τις προσπάθειες διάσωσης είναι ταυτόχρονα μια λογική εξήγηση για το ατύχημα και ένα δύσκολο στοιχείο για τους σχεδιαστές να προβλέψουν. Ο εξοπλισμός του προεδρικού ελικοπτέρου ήταν απαρχαιωμένος και αγοράστηκε πριν από την Ιρανική επανάσταση του 1979 που ανέτρεψε το Σάχη Ρεζά Παχλεβί. Προορίζεται να πετάει μόνο σε οπτικές συνθήκες πτήσης και η Ιρανική κυβέρνηση δυσκολεύονταν να αγοράσει σύγχρονο εξοπλισμό ασφαλείας ως και ανταλλακτικά λόγω των κυρώσεων.
Ερώτηση :Ποιοι υποψήφιοι είναι οι πιο γνωστοί ;
Απάντηση : Προηγούμενοι προεδρικοί υποψηφίου που έχουν ήδη υποβληθεί σε έλεγχο από το Συμβούλιο Κηδεμόνων μεταξύ των πιθανών διαδόχων του Ραίσι, συμπεριλαμβανομένου και του σκληροπυρηνικού προέδρου του κοινοβουλίου Καλιμπάφ είναι μέσα στα ονόματα που αναφέρονται. Ο Χαμενεΐ θα μπορούσε να εκμεταλλευτεί την ευκαιρία για να «αποκαταστήσει τον “περιθωριοποιημένο” πρώην πρόεδρο του κοινοβουλίου Αλί Λαριτζάνι, στον οποίο απαγορεύτηκε να είναι υποψήφιος εναντίον του Ραίσι το 2021, αλλά “είναι πιστός υποστηρικτής του συστήματος”. Το 2021, ο Ραίσι νίκησε τον Moχσέν Ρεζάι έναν ανώτερο αξιωματικό του Σώματος των Φρουρών της Ισλαμικής Επανάστασης που είναι μέλος του Συμβουλίου Σκοπιμότητας με επιρροή, καθώς και τον Aμπντοναέρ Χεμάτι έναν τραπεζίτη που ήταν ο μόνος μετριοπαθής στην εκλογική μάχη.
Αν επιλεγεί ένας σκληροπυρηνικός από τις τάξεις του κληρικού κατεστημένου, θα έδειχνε ότι «οι προτεραιότητες είναι η ενότητα, η συντηρητική εδραίωση και η διασφάλιση των προνομίων του θεοκρατικού καθεστώτος. Η εκλογή προέδρου φέτος θα επιφέρει αλλαγές και στα χρονοδιαγράμματα των εκλογών, καθώς ο επόμενος εκλεγμένος πρόεδρος θα υπηρετήσει μια πλήρη τετραετή θητεία. Αυτό θα σημαίνει ότι οι μελλοντικές προεδρικές εκλογές θα πραγματοποιηθούν την ίδια χρονιά με τις βουλευτικές εκλογές. Η ιερατική ηγεσία του Ιράν, βρίσκεται τώρα “σε μια άβολη κατάσταση’ να βρει τον κατάλληλο διάδοχο του 85χρονου Χαμενεί, ο οποίος φέρεται να υποφέρει από πολλά προβλήματα υγείας τα τελευταία χρόνια. Δεν αποκλείεται οι πρώην ανταγωνιστές του Ραίσι να επιδιώξουν να ωφεληθούν. Άλλα ονόματα που ακούγονται είναι του πρώην επικεφαλής του πυρηνικού προγράμματος Αλί Ακμπάρ Σαλεχί
ενώ υπάρχει επίσης μια ελάχιστη πιθανότητα για τη σύζυγο του Ραίσι την Τζαμάλα Aλαμολχόντα , (που είναι διάσημη ακαδημαϊκός) ως για το μέλος της Συνέλευσης των Εμπειρογνωμόνων Αλιρέζα Αραφί.
Συμπερασματικά Η διαδοχή του Ραίσι κινδυνεύει να μετατραπεί σε μια συντηρητική εσωτερική διαμάχη Θα είναι μια σύντομη προεκλογική εκστρατεία (50 ημερών) που δεν θα ευνοήσει ούτε τυχόν ανεξάρτητους , μεταρρυθμιστές και πραγματιστές υποψηφίους . Η συνέχεια της Ιρανικής εξωτερικής πολιτικής είναι εγγυημένη και στα χέρια του Χαμενεί και της Επαναστατικής Φρουράς/IRGC.
