Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός αναλυτής
Η Ουκρανική επιχείρηση στο Κουρσκ έχει ήδη χρονικά φθάσει τις 12 ημέρες. Οι εκπρόσωποι της Ουκρανικής κυβέρνησης δεν έχουν μιλήσει ακόμη λεπτομερώς για την επιχείρηση, αν και ο Zελένσκι αναφέρθηκε εν συντομία στην ομιλία του στις 10 Αυγούστου, όταν ο αρχηγός των ενοπλων δυνάμεων στρατηγός Ολεξάντρ Σίρσκι έχει ήδη αναφερθεί αρκετές φορές ,για την επικρατούσα κατάσταση της πρώτης γραμμής και για τις ενέργειές του Κιέβου. Είναι προφανές ότι οι Ουκρανοί έχουν δεσμεύσει ορισμένα τάγματα , ή τουλάχιστον ‘στοιχεία ” ταξιαρχιών, για να σχηματίσουν αυτό που φαίνεται να είναι μια Ομάδα Επιχειρησιακών Ελιγμών.
Η ιδέα μιας Ομάδας Επιχειρησιακών Ελιγμών(ΟΕΕ) είχε τις ρίζες της στις Γερμανικές ομάδες Panzergruppes του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου και στις Σοβιετικές κινητές ομάδες. Η ιδέα ωρίμασε κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου, ως ΟΕΕ. Αυτοί οι οργανισμοί σχεδιάστηκαν για να παρακάμπτουν τακτικά πυρηνικά χτυπήματα του ΝΑΤΟ, συγκεντρώνοντας τις συνδυασμένες δυνάμεις όπλων προς τα εμπρός και επιτυγχάνοντας αιφνιδιασμό ενάντια στις δυνάμεις του ΝΑΤΟ. Υπάρχουν πολλές καλές αναφορές που διερευνούν την ανάπτυξη των τότε Σοβιετικών ΟΕΕ κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.(που εκτενώς έχουν αναλυθεί προ χρόνων από τον υπογράφοντα)
Στην ώριμη εννοιολογική της κατάσταση, μια ΟΕΕ σχεδιάστηκε για να είναι ένας συνδυασμένος σχηματισμός όπλων που θα ήταν ευέλικτος σε μέγεθος και οργάνωση και σχεδιάστηκε για να λειτουργεί πιο μακριά από τις φίλιες δυνάμεις των κανονικών Σοβιετικών στρατιών. Φαίνεται ότι αυτό ακριβώς κάνει αυτή η Ουκρανική δύναμη. Ως εκ τούτου, αυτό το άρθρο θα χρησιμοποιήσω τον όρο ΟΕΕ-K) για τις Ουκρανικές δυνάμεις.
Αυτό το άρθρο εστιάζει στην εξερεύνηση των επιλογών που είναι τώρα διαθέσιμες στην Ουκρανία καθώς περνά στη τρίτη εβδομάδα των επιχειρήσεων OΕΕ-K καθώς και τις σκέψεις και τους κινδύνους που εμπεριέχει κάθε επιλογή. Λόγω της έλλειψης επίσημων πληροφοριών που δημοσιεύονται για αυτήν τη επίθεση , τα δεδομένα είναι περιορισμένα. Η ποιότητα των δεδομένων είναι άνιση, αλλά υπάρχουν αρκετές πηγές στον υπογράφοντα που έχουν αποδειχθεί αξιόπιστες τους τελευταίους 30 μήνες(από τη Ρωσική εισβολή μεγάλης κλίμακας το 2022,)
Φαίνεται ότι η Ουκρανική OΕΕ-K επεκτείνει τις εδαφικές της εμπλοκές στην περιφέρεια Kουρσκ. Αυτή περιλαμβάνει μια πιθανή πρώτη γραμμή που περιλαμβάνει τους Snagost, Malaya Loknia, Cherkasskoe Porechie και Martynovka. (ή Forward Line of Own Troops/Προωθημένη γραμμή (FLOT).
Οι Ουκρανικές δυνάμεις OΕΕ-K φαίνεται ότι εξακολουθούν να προελαύνουν σε βάρος αμυντικών θέσεων του εχθρού και, όπου χρειάζεται, να τις περιβάλλουν και να τις καταστρέφουν . Τα εμπρός αποσπάσματα προχωρούν κατά μήκος αρκετών αξόνων και είναι πιθανώς πολύ μπροστά από τη FLOT .Λαμβάνουν χώρα υποστηρικτικά πλήγματα, συμπεριλαμβανομένης της απαγόρευσης Ρωσικών νηοπομπών ενίσχυσης και της πρόσφατης επίθεσης σε Ρωσική αεροπορική βάση στην περιφέρεια Λίπετσκ.
Οι κρίσιμες δυνατότητες, όπως η αεράμυνα, ο ηλεκτρονικός πόλεμος, η συντήρηση και η επισκευή εξοπλισμού που έχει υποστεί ζημιά στη μάχη, φαίνεται να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο υποστήριξης, αν και η αποτελεσματικότητα αυτών των δυνατοτήτων υποστήριξης μάχης και υποστήριξης υπηρεσιών μάχης είναι άγνωστη. Το πόσο καιρό μπορούν να διατηρηθούν είναι επίσης άγνωστο. Η επόμενη φάση.
Οι επιλογές της Ουκρανίας
Όπως όλες οι στρατιωτικές επιχειρήσεις, η Ουκρανική επιχείρηση Κουρσκ έχει σχεδιαστεί ως επιχείρηση πολλαπλών φάσεων, Αυτές οι επιχειρήσεις διαμόρφωσης θα περιλάμβαναν όλη τη συλλογή πληροφοριών, την προετοιμασία δυνάμεων, την παραπλάνηση , την επιχειρησιακή ασφάλεια, την επιμελητεία και άλλες πτυχές που είναι απαραίτητες για την προετοιμασία της Ουκρανικής OΕΕ-K για μάχη. Έχουν προγραμματιστεί και άλλες φάσεις της επιχείρησης, συμπεριλαμβανομένων των μαχών «διάσπασης» ,των φάσεων συνεχιζόμενης εκμετάλλευσης και ενοποίησης. Αλλά ταυτόχρονα, θα έχουν καθοριστεί ελάχιστοι και μαξιμαλιστικοί στόχοι, με δυνατότητα προσαρμογής των επιχειρήσεων ανάλογα με παράγοντες όπως ο βαθμός αντίστασης του εχθρού, ο ρυθμός προέλασης του Ουκρανικού OMG-K, η κατανάλωση κρίσιμων πόρων (καύσιμα, τρόφιμα, πυρομαχικά .λπ.) και τη βιωσιμότητα κρίσιμων παραγόντων όπως ο ηλεκτρονικός πόλεμος, , η αεροπορική άμυνα, η επιμελητεία, η αεροπορική υποστήριξη κ.λπ
Οι πρώτς φάσεις του Ουκρανικού σχεδίου το ‘break in’ και το ‘break through’ ολοκληρώθηκαν. Αυτή τη στιγμή βρίσκονται σε φάση «εκμετάλλευσης». Πολλές επιχειρήσεις συνήθως περιλαμβάνουν και ένα «όριο εκμετάλλευσης» το οποίο διέπεται από πράγματα όπως το έδαφος, η επιμελητεία, η στάση και η αντίδραση του εχθρού, καθώς και οι επιχειρησιακοί και στρατηγικοί στόχοι της επιχείρησης.
Αξίζει να σκεφτούμε τις επιλογές που μπορεί να έχουν οι Ουκρανοί μόλις φτάσουν στο όριο εκμετάλλευσής τους.
Επιλογή 1.
Η επιλογή 1 για την Ουκρανική OΕΕ-K είναι να εδραιωθεί στο έδαφος που έχει καταλάβει μέχρι τώρα και στη συνέχεια να το υπερασπιστεί μέχρι να πραγματοποιηθεί κάποια μορφή διαπραγμάτευσης. Αυτή είναι η επιλογή υψηλότερου κινδύνου επειδή, όπως δείχνουν οι χάρτες, οι Ουκρανικές διαθέσεις διαθέτουν πολλαπλά μικρά σημαντικά ‘στοιχεία’ που θα μπορούσαν εύκολα να αποκοπούν και να καταστραφούν . Υπάρχουν κάποιες αναφορές για Ουκρανούς που ήδη σκάβουν, χαρακώματα αλλά δεν πρέπει να βιαστούμε να βγάλουμε συμπεράσματα σχετικά με αυτό. Οι στρατιώτες που σκάβουν δεν είναι ενδεικτικό,( σε αυτό το στάδιο) οποιασδήποτε πρόθεσης για μακροχρόνια κατοχή.
Αυτή η επιλογή, όταν το OΕΕ-K φτάσει στο όριο εκμετάλλευσής του, θα απαιτούσε ωστόσο τεράστιο αριθμό στρατευμάτων μάχης και υποστήριξης για την υπεράσπιση της καταληφθείσας Ρωσικής επικράτειας. Θα απαιτούσε σημαντική προσπάθεια δύναμης μηχανικού για να στρωθούν ναρκοπέδια χαρακώματα τοποθεσίες υλικοτεχνικής αποθήκευσης. Η αντιαεροπορική άμυνα, ο ηλεκτρονικός πόλεμος η αεροπορική υποστήριξη, η υγειονομική συνδρομή θα απαιτούσαν ειδικές ομάδες εργασίας. Αυτή η επιλογή είναι υψηλού κινδύνου επειδή η διατήρηση των στρατευμάτων μάχης σε ένα τόσο μεγάλο σημείο θα ήταν πολύ δύσκολη. .
Η Ουκρανία πιθανώς δεν έχει τις δυνάμεις για μακροχρόνια κατοχή ενός τόσο μεγάλου τμήματος εδάφους. Η μεγάλη πιθανότατα απώλειας μεγάλου αριθμού δυνάμεων σε αυτό το σενάριο συνδέεται με στρατηγική και πολιτική ευθύνη. Η Ουκρανία θα έχανε τάγματα , πυροβολικό, και αεράμυνα που δεν έχει την πολυτέλεια να χάσει. Αυτή η επιλογή, αν δεν πάει καλά, θα σπαταλούσε επίσης τα πολύ θετικά στρατηγικά μηνύματα που έχουν δημιουργηθεί από την αιφνιδιαστική επίθεση της Ουκρανίας μέσα στη Ρωσία.
Επιλογή 2.
Η δεύτερη επιλογή είναι η Ουκρανική OΕΕ-Κ να προχωρήσει σε μερική απόσυρση από το έδαφος που έχει καταλάβει, πίσω σε έδαφος που είναι πιο υπερασπίσιμο. Αυτή είναι μια επιλογή μεσαίου κινδύνου. Θα βασιζόταν στην απόσυρση από τους Ουκρανούς σε προκαθορισμένο έδαφος που είναι ευκολότερο να αμυνθεί, απαιτεί μικρότερη ποσότητα στρατευμάτων για άμυνα και μπορεί να υποστηριχθεί από πλήγματα , επιμελητεία και άλλες λειτουργίες πιο αποτελεσματικά. Ποια είναι η πιο πιθανή γραμμή του Ουκρανικόυ FLOT σε αυτό το σενάριο; Ειλικρινά, αυτό δεν είναι σαφές σε αυτό το σημείο γιατί:Α).Το τελικό όριο εκμετάλλευσης στην επιχείρηση δεν έχει ακόμη επιτευχθεί, και Β). θα απαιτηθεί λεπτομερής ανάλυση του εδάφους.
Υπάρχει ένας κίνδυνος, αλλά μπορεί να μην είναι σημαντικός. Αυτή η επιλογή θα διασφάλιζε επίσης ότι περισσότερα στρατεύματα θα μπορούσαν να ανακατανεμηθούν μετά την επιχείρηση σε άλλες δραστηριότητες, είτε πρόκειται για άμυνα στο Ντονμπάς είτε για επακόλουθες διασυνοριακές επιθέσεις στη Ρωσία όπου υπάρχει η ευκαιρία να γίνει κάτι τέτοιο. Η επιλογή 2 επιτρέπει στην Ουκρανία να μεγιστοποιήσει τα πολιτικά και στρατηγικά οφέλη από το στρατηγικό σοκ που προκάλεσε , μειώνοντας ταυτόχρονα τους κινδύνους απώλειας αυτής της μαχητικής δύναμης. Ο στόχος αυτής της επιλογής θα ήταν να ταπεινώσει τον Πούτιν, να συνεχίσει να αποτελεί κίνδυνο για τη Ρωσική κυριαρχία, να περιλαμβάνει μια συνεχή έλξη/αποχώρηση Ρωσικών δυνάμεων από την Ουκρανία και να δώσει στην Ουκρανία κάποιο μοχλό (αν αναγκαστεί σε διαπραγματεύσεις στο εγγύς μέλλον.) Οι κίνδυνοι αυτής της ευκαιρίας μπορεί να αξίζουν τα πιθανά κέρδη.
Επιλογή 3
Η τρίτη επιλογή για την Ουκρανία θα ήταν να αποσυρθεί πλήρως στα διεθνή σύνορα μεταξύ Ρωσίας και Ουκρανίας. Αυτή θα επιτρέψει στην Ουκρανία να μεγιστοποιήσει τα πολιτικά και στρατηγικά οφέλη της επιχείρησης στη Ρωσία, διατηρώντας παράλληλα ένα μεγάλο αριθμό έμπειρων στρατευμάτων μάχης που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν σε επόμενες επιθετικές επιχειρήσεις το 2024 και το 2025. Ουσιαστικά, επιλέγοντας αυτή την επιλογή οι Ουκρανοί θα έστελναν μήνυμα στον Ρωσικό λαό ότι «μπορούμε να εισβάλουμε και να βλάψουμε τη χώρα σας αν το επιλέξουμε, αλλά δεν επιθυμούμε να καταλάβουμε τους γείτονές μας».
Ο πολιτικός αντίκτυπος στον Πούτιν μπορεί να έχει ενδιαφέρον. Ενώ η Ουκρανική εισβολή μπορεί να απέδειξε την άποψη του στους Ρώσους σχετικά με την «απειλή από το ΝΑΤΟ», εμφανίζεται επίσης αδύναμη επειδή δεν μπόρεσε να τιμωρήσει όσους διεξήγαγαν την επιχείρηση στο Κουρσκ. Δεδομένης της συμπεριφοράς της κυβέρνησης των ΗΠΑ και ορισμένων άλλων εθνών κατά τη διάρκεια του πολέμου, αυτή η επιλογή μπορεί να ενθαρρύνει την Ουκρανία στα παρασκήνια.Η ταπείνωση του Πούτιν και του στρατού του είναι επίσης ένας σημαντικός στόχος.
Θα μπορούσατε να σημειώσετε ότι δεν έχω συμπεριλάβει την «Πορεία στη Μόσχα» ή την «Πορεία στο Κουρσκ» σε αυτές τις επιλογές. Το πρώτο δεν είναι καν μια επιλογή και, ιστορικά μιλώντας, ποτέ δεν είναι μια καταπληκτική ιδέα. Ο δεύτερος θα μπορούσε να είναι ένας πολύ ελαστικός στόχος για την Ουκρανία, αλλά δεδομένου του μεγέθους και της πιθανής βιωσιμότητας του OΕΕ-K, μάλλον δεν είναι πιθανή εκτός ίσως από μια γρήγορη κίνηση με μικρές δυνάμεις επίγειας ή εναέριας αναγνώρισης. Υπάρχει μια σειρά παραγόντων που θα επηρεάσουν ποια επιλογή θα επιλέξουν τελικά οι Ουκρανοί. Νομίζω ότι υπάρχουν πέντε βασικοί παράγοντες, αλλά μπορεί να υπάρχουν και άλλοι.
Συμπεράσματα
Α)Ένας βασικός στόχος αυτής της επιχείρησης είναι πιθανώς να απομακρυνθούν οι Ρωσικές δυνάμεις από διαφορετικές περιοχές στην πρώτη γραμμή στην Ουκρανία, κυρίως στο Ντονμπάς, όπου οι προελάσεις τους στις κατευθύνσεις Ποκρόβσκ και Τορέτσκ είναι αρκετά επικίνδυνες για την Ουκρανία. Ο βαθμός στον οποίο οι Ρωσικές δυνάμεις αναδιατάσσουν δυνάμεις από εδώ, ή άλλες τοποθεσίες στην Ουκρανία, θα επηρεάσει ποια από τις τρεις παραπάνω επιλογές θα επιλεγεί από την Ουκρανία. Η Ρωσία διαθέτει επίσης μια σειρά αεροπορικών μέσων και κάποιες άλλες χερσαίες δυνάμεις εκτός του θεάτρου της Ουκρανίας, τις οποίες μπορεί να χρησιμοποιήσει επίσης για να ανταποκριθεί.Η Ρωσία ήδη γκρινιάζει για την εισβολή στη διεθνή κοινότητα και προσπαθεί (ανεπιτυχώς) να επικοινωνήσει με το Πεντάγωνο για να πείσει τους Αμερικανούς να χαλιναγωγήσουν την Ουκρανία.
Β) Ρωσική απάντηση στην εισβολή στο Κουρσκ. Σαφώς, η Ρωσική αντίδραση στις επιχειρήσεις της OMG-K θα επηρεάσει τον υπολογισμό των αποφάσεων των Ουκρανών. Μέχρι στιγμής, οι Ρώσοι έχουν επιδείξει τακτικό και επιχειρησιακό σοκ, το οποίο οδήγησε σε αργή τακτική απάντηση και επέτρεψε στους Ουκρανούς να συνεχίσουν να εκμεταλλεύονται την πρόοδό τους στις Ρωσικές αμυντικές γραμμές.
Γ) Η πολιτική πίεση στον Πούτιν από τους πολίτες του Κουρσκ θα επηρεάσει ανάλογα. Ο ρυθμός και η αγριότητα αυτής της απάντησης θα επηρεάσει την ουκρανική στρατιωτική και πολιτική λήψη αποφάσεων σχετικά με τις επιλογές τους μόλις αποφασίσουν ότι έχουν φτάσει στο όριο εκμετάλλευσης για τις ουκρανικές δυνάμεις στο Κουρσκ.
Δ) Πολιτικοί προβληματισμοί – Ουκρανία.
Αυτή η επιχείρηση είναι ξεκάθαρα μια τόνωση ηθικού για τους Ουκρανούς πολίτες και τις ένοπλες δυνάμεις τους. Όπως αναφέρθηκε ένας στρατιώτης στο The Economist για τη Μάχη του Κουρσκ, «Για πρώτη φορά εδώ και πολύ καιρό έχουμε κίνηση… Ένιωσα σαν τίγρη». Το ηθικό είναι σημαντικός παράγοντας σε αυτή τη λειτουργία. Οι πρώτοι έξι μήνες του 2024 ήταν πιθανώς η χαμηλή άμπωτη του πολέμου για την Ουκρανία. Η επιχείρηση Κουρσκ καταδεικνύει ότι η Ουκρανία διατηρεί τη βούληση και την ικανότητα να αντισταθεί και να βλάψει τους Ρώσους.
Ε) Πολιτικοί προβληματισμοί Η Ουκρανία θα μιλήσει ξεκάθαρα με τους βασικούς εταίρους της στην Ουάσιγκτον, τις Βρυξέλλες, τη Βαρσοβία και το Βερολίνο, όχι μόνο για να αξιολογήσει τις αντιδράσεις τους, αλλά και για να αποσπάσει περισσότερη υποστήριξη. Όπως σημείωσε ο Ζελένσκι σε πρόσφατη διαδικτυακή του ομιλία, «ανυπομονούμε για αποφάσεις σχετικά με τις δυνατότητες χρήσης πυραυλων μεγάλης εμβέλειας από τις ΗΠΑ το Ηνωμένο Βασίλειο και τη Γαλλία – προσβλέπουμε σε ισχυρές αποφάσεις που θα φέρουν μια δίκαιη ειρήνη πιο κοντά.
ΣΤ) Υποστηρισιμότητα. Κάθε επίθεση κορυφώνεται τελικά. Το αποκορύφωμα είναι μια λέξη που έχει μπει σε κοινή χρήση, παρά σε αυστηρούς στρατιωτικούς κύκλους, τα τελευταία δύο χρόνια. Είναι μια σημαντική ιδέα όταν εξετάζουμε τις επιχειρήσεις των Ουκρανικών δυνάμεων στο Κουρσκ. Κάποια στιγμή, ο συνδυασμός της Ρωσικής στρατιωτικής πίεσης και η βιωσιμότητα των Ουκρανικών επιχειρήσεων, θα σημαίνει ότι οι επιθετικές επιχειρήσεις και οι συνεχείς προόδους δεν είναι πλέον δυνατές. Το να κρίνουμε πότε μπορεί να συμβαίνει αυτό έχει στοιχεία τεχνικής και εντολής. Ποια επιλογή θα επιλέξει η Ουκρανία θα ενημερωθεί από τους παραπάνω παράγοντες, καθώς και από άλλους που πιθανώς δεν έχω εξετάσει.
Αυτή η Ουκρανική επιχείρηση αντιπροσωπεύει μια πολύ σημαντική προσπάθεια εκ μέρους των Ουκρανών να επαναφέρουν το status quo στον πόλεμο και να αλλάξουν τις αφηγήσεις για τις προοπτικές της Ουκρανίας. Είναι το είδος της στρατηγικής ανάληψης κινδύνων που δεν νομίζω ότι είναι πλέον καλά κατανοητό σε πολλές δυτικές πρωτεύουσες. Για σχεδόν δύο γενιές τώρα, τα δυτικά έθνη μπόρεσαν να μειώσουν τις στρατιωτικές δαπάνες. Κανένας από αυτούς δεν έχει αντιμετωπίσει υπαρξιακές απειλές, παρόλο που ο “Πόλεμος κατά της Τρομοκρατίας” απαιτούσε σημαντική απάντηση για περισσότερο από μια δεκαετία μετά την 11η Σεπτεμβρίου. Οι αργοί κύκλοι λήψης αποφάσεων στους δυτικούς στρατιωτικούς και πολιτικούς κύκλους και στις στρατιωτικές προμήθειες, είναι ενδεικτικοί των θεσμών που δεν κατανοούν πλέον την επιτακτική ανάγκη να ενεργούν γρήγορα και αποφασιστικά ενώ αναλαμβάνουν μεγάλους κινδύνους. Αυτό δεν ισχύει για τους Ουκρανούς. Αντιμετώπισαν μια υπαρξιακή απειλή από τον Φεβρουάριο του 2022 (και ευρύτερα) και λογικά θα αναλάβουν πολύ κρίσιμες αποφάσεις.
