Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Υπήρξε μια εποχή, μόλις πριν από λίγες εβδομάδες, όταν η θέση του «τίποτα για την Ουκρανία χωρίς την Ουκρανία» φαινόταν να έχει κάποιο νόημα. Ο Πούτιν και ο Τραμπ ετοιμάζονται να συναντηθούν και δεν υπάρχει πρόσκληση για τρίτους. Είναι σαφές ότι μια συνάντηση αυτού του είδους, κατά τη διάρκεια ενός ολοκληρωτικού πολέμου, είναι τόσο σημαντική για την ύπαρξη της Ουκρανίας όσο (για παράδειγμα) ήταν η άθλια συνάντηση του Μονάχου για την Τσεχοσλοβακία το 1938 την οποία με την απαράδεκτη ανοχή των Γάλλων και Βρετανών εξαφάνισε ο Χίτλερ ,χωρίς την παρουσία της Πράγας.
Λοιπόν, τι χρειάζεται για να αποφευχθεί ένα κακό αποτέλεσμα;
Υπάρχουν ορισμένα αποτελέσματα που θα ήταν επιζήμια για την Ουκρανία, που κυμαίνονται από μη ικανοποιητικά ως καταστροφικά. Και ξεκινάμε με τα άσχημα. Το Κρεμλίνο επιδιώκει εδώ και καιρό να επιλύσει τον επιθετικό του πόλεμο μέσω απευθείας συνομιλιών με τις ΗΠΑ, θεωρώντας αυτό ως αναγνώριση της παγκόσμιας ισχύος της Ρωσίας και ως εκ των πραγμάτων αναγνώριση ότι η Ουκρανία δεν είναι μια «πραγματική» χώρα. Οι συνομιλίες είναι επομένως μια παραχώρηση του Τραμπ προς τη Μόσχα και ένα μήνυμα προς το Ευρωπαϊκό ΝΑΤΟ ότι και αυτό πρέπει να περιμένει έξω από την αίθουσα συνεδριάσεων για μια νέα συνάντηση κρίσιμης σημασίας για την ήπειρο. Αυτά είναι τα άσχημα νέα.
Υπάρχουν μερικά που είναι ελαφρώς καλύτερα. Ο απεσταλμένος του Τραμπ για την ειρήνη, ο απόστρατος στρατηγός Κιθ Κέλογκ, είπε ότι ο νέος πρόεδρος σχεδιάζει να τερματίσει τον πόλεμο εντός 100 ημερών από την αυριανή ορκωμοσία του. Αυτό το διάστημα είναι πολύ μεγαλύτερο από τις απερίγραπτες 24 ώρες που ανέφερε για πρώτη φορά ο λαλίστατος Τραμπ (!) και ισοδυναμεί με αναγνώριση από την ομάδα του ότι το ζήτημα δεν είναι ανοιχτό σε απλή επίλυση, εκτός και αν οι ΗΠΑ σταματήσουν κάθε υποστήριξη προς την Ουκρανία (αλλά ακόμη και τότε), οι μάχες θα είναι πιθανό να συνεχιστεί.) Πάλι καλά.
Υπάρχουν άλλα θετικά μηνύματα;
Πληροφορίες του υπογράφοντα από το Ρεπουμπλικανικό Κόμμα επισημαίνουν ότι ο στενός κύκλος του Τραμπ έχει αρχίσει να “παλεύει” με την πραγματικότητα και τονίζουν σε Ευρωπαίους αξιωματούχους ότι η υποστήριξη των ΗΠΑ στην Ουκρανία θα συνεχιστεί και μετά την ορκωμοσία της 20ης Ιανουαρίου. Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές πληροφορίες υπάρχουν βαθιές ανησυχίες στην ομάδα εθνικής ασφάλειας του Τραμπ ότι η απόσυρση από την Ουκρανία θα αναπαράγει το χάος της αποχώρησης της κυβέρνησης Μπάιντεν από το Αφγανιστάν το καλοκαίρι του 2021.
Στην πραγματικότητα, θα ήταν πολύ χειρότερο , γιατί εκατομμύρια Ουκρανοί θα έφευγαν σίγουρα προς τα δυτικά σε περίπτωση Ρωσικής νίκης και το ΝΑΤΟ θα αντιμετώπιζε μια άμεση στρατιωτική απειλή σε μια τεράστια γραμμή των συνόρων. Η τυχόν Ρωσική νίκη θα ήταν επίσης ένας θρίαμβος για τον αναδυόμενο άξονα του αυταρχισμού, με την Κίνα, το Ιράν και τη Βόρεια Κορέα να πανηγυρίζουν τη συμβολή τους στην επιτυχία του Κρεμλίνου. Το παγκόσμιο μήνυμα της ήττας της Δύσης θα ήταν απαράδεκτο.
Αν ο Πούτιν μπορέσει να κρατήσει τα περισσότερα από τα εδάφη που έχει καταλάβει στη Ρωσία, θα γινόταν εθνικός ήρωας. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να είναι κανείς σκεπτικιστής για την δηλωμένη “απροθυμία” του να σταματήσει τον πόλεμο σε αυτό το στάδιο. Υπάρχουν πολλοί που ισχυρίζονται ότι ο Πούτιν απέτυχε ολοκληρωτικά στην επίτευξη των στόχων του επιθετικού πολέμου κατά της Ουκρανίας. Και ακόμη περισσότεροι που ζητούν ειρήνη και διαπραγματεύσεις για τον τερματισμό του πολέμου.
Ο νεοεκλεγείς Αμερικανός πρόεδρος το έχει πει σε πολλές περιπτώσεις επίσης. Η συνέχιση της υποστήριξης της Ουκρανίας με στόχο την αποκατάσταση των διεθνώς αναγνωρισμένων συνόρων και της κυριαρχίας της θα συνεπαγόταν συνεχές ανθρώπινο κόστος και κόστος από πλευράς πόρων. Ο πόλεμος στον 21ο αιώνα είναι απίστευτα ακριβός. Είναι κατανοητό ότι κάποιοι θα αναζητούσαν μια εναλλακτική. Οι κυβερνήσεις μπορεί ακόμη και να πιστεύουν ότι έχουν επιλογές και μπορούν να διαμορφώσουν τα γεγονότα σύμφωνα με τις προτιμήσεις τους. Αλλά όπως έδειξε η Αμερικανική αποχώρηση του Αφγανιστάν το 2021, υπάρχουν κίνδυνοι όταν εγκαταλείπεις τις συγκρούσεις που δεν σου αρέσουν.
Στην περίπτωση της Ουκρανίας, μια τέτοια επιλογή θα είχε τεράστιο κόστος. Θα υπάρξει μόνιμη οικονομική ζημιά και ζημιά ασφάλειας στις ΗΠΑ και τους συμμάχους τους. Το δυνητικό ανθρώπινο κόστος της εγκατάλειψης εκατομμυρίων ανθρώπων στην Ρωσική τυραννία και το κόστος για τη φήμη της Αμερικανικής ηγεσίας θα ήταν τραγικό και μακροχρόνιο.
Ο Ρωσικός διαχρονικός ιμπεριαλισμός
Το πάγωμα του πολέμου μέσω οποιασδήποτε μορφής κατάπαυσης του πυρός παραβλέπει ένα κρίσιμο γεγονός. Ενώ η σκληρή Ουκρανική αντίσταση έχει πράγματι κρατήσει τον Πούτιν από τον απώτερο στόχο του να κατακτήσει ολόκληρη τη χώρα, αναμφίβολα θα θεωρούνταν στη Ρωσία μια σημαντική νίκη. Βασισμένος σε αιώνες ιμπεριαλιστικής Ρωσικής προπαγάνδας της μιας και αδιαίρετης Ρωσίας, ο Πούτιν θα θεωρηθεί ότι έχει επιστρέψει περιοχές του λεγόμενου αυτοκρατορικού πυρήνα στην κατοχή του.
Ενώ πολλοί Ρώσοι εξακολουθούν να αναζητούν τη φανταστική δόξα του Πέτρου, της Μεγάλης Αικατερίνης και του Στάλιν, οι περισσότεροι υποστηρίζουν τον πόλεμο για έναν άλλο λόγο. Αρχικά, πιστεύουν τη δική τους προπαγάνδα, ότι τόσο η Ουκρανία όσο και η Λευκορωσία, είναι βασικά «ο ίδιος λαός» και επομένως δεν είναι επιτιθέμενοι αλλά απελευθερωτές (αν και, κατά ειρωνικό τρόπο, αυτό συμβαίνει επειδή από τον 9ο έως τον 13ο αιώνα τόσο η Λευκορωσία όσο και η Η Ρωσία εκείνης της περιόδου κυβερνιούνταν από το Κίεβο.) Έτσι παρακινεί τους περισσότερους Ρώσους του Πούτιν σήμερα δεν είναι η πλήρης αποκατάσταση της τσαρικής και σοβιετικής αυτοκρατορίας, αλλά η υποτιθέμενη επιστροφή και προστασία των «παραδοσιακών» Ρωσικών εδαφών, της Ρωσικής γλώσσας τους και της Ρωσικής εκδοχής της Ορθόδοξης Εκκλησίας.
Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για εκείνες που ήταν κυρίως ρωσόφωνες περιοχές της Νότιας και Ανατολικής Ουκρανίας, αν και πολλοί έχουν πλέον εγκαταλείψει τη γλώσσα ως ένδειξη αντίστασης στη Ρωσική επιθετικότητα. Ο Πούτιν και ο ιμπεριαλιστικός εσωτερικός του κύκλος αγνοούν το γεγονός ότι η Ρωσική γλώσσα επιβλήθηκε στους Ουκρανούς ανά τους αιώνες και δεν αποτελεί ένδειξη πίστης. Ομοίως, τα επιχειρήματα του Πούτιν για την παράνομα προσαρτημένη Κριμαία και τη «Νοβορόσια», βασίζονται κυρίως στην προπαγάνδα και όχι σε ιστορικά γεγονότα. Δεν μπορεί κανείς να γυρίσει πίσω στους χάρτες των χαμένων αυτοκρατοριών ως ενδεικτικό οτιδήποτε άλλο εκτός από την εξουσία. Η Αγγλία δεν διεκδικεί τώρα περιοχές της Ινδίας ή η Ρώμης σε τμήματα κάποτε της Βρετανίας.
Ένα από τα βασικά ψεύδη της Ρωσικής προπαγάνδας είναι η υποτιθέμενη δίωξη της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας στα κατεχόμενα.. Αποδεικνύεται από τον Πατριάρχη της Μόσχας Κύριλλο που αποκαλεί τον επιθετικό πόλεμο «ιερό πόλεμο» που έχει σχεδιαστεί για να αποκαταστήσει την «αληθινή» Ορθοδοξία και να απελευθερώσει την Ουκρανία από τους «λατρευτές του διαβόλου»(!).
Η Ρωσική λαϊκή πεποίθηση στην προπαγάνδα του καθεστώτος επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τη στρατηγική του Πούτιν. Αν μπορέσει να διατηρήσει την προσαρτημένη Κριμαία και τα εδάφη των Ουκρανών Κοζάκων στη Ζαπορίζια, τη Χερσώνα και το Ντονμπάς, θα ανταμειφθεί με λαϊκή αναγνώριση. Θα γίνει για πάντα ένας Ρώσος ήρωας, ένας άνθρωπος με τη θέση του στα εθνικιστικά βιβλία ιστορίας. Αυτό είναι κάτι που θέλει περισσότερο από οτιδήποτε άλλο. Η Ρωσία θα αποκτήσει επίσης πάνω από 26 τρισεκατομμύρια δολάρια τιτανίου, λιθίου και άλλων πόρων σπάνιων γαιών στο κατεχόμενο Ντονμπάς
Για τους περισσότερους Ρώσους, οι αρνητικές συνέπειες όλων των οικονομικών κυρώσεων και των στρατιωτικών απωλειών θα μετριάζονταν από μια τέτοια νίκη. Εμείς στη Δύση τείνουμε να πιστεύουμε ότι οι συγκρούσεις είναι βασικά παρεξηγήσεις και αν καθίσουμε μόνο γύρω από το τραπέζι μπορούμε να καταλήξουμε σε μια συμφωνία προς όφελος όλων. Αλλά οι δικτάτορες δεν ενδιαφέρονται για τέτοια αποτελέσματα. Οι δικτάτορες χρησιμοποιούν τις διαπραγματεύσεις κυνικά και συμφωνούν μόνο σε συμφωνίες «εγώ κερδίζω, εσύ χάνεις». Αυτό που θα συμβεί στο εγγύς μέλλον με την Ουκρανία δεν θα περιοριστεί στην Ευρώπη, ούτε θα έχει μικρές συνέπειες για τις Ηνωμένες Πολιτείες.
Αν επιλέξουμε να επιτρέψουμε στην κραυγαλέα επιθετικότητα να ανταμείβεται στο όνομα της ειρήνης, θα μας κοστίσει αίμα και θησαυρό στο μέλλον, και μέσω μιας άμεσης απώλειας τιμής, το τίμημα της οποίας είναι δύσκολο να υπολογιστεί. Δεν πρέπει να επιτρέψουμε στον Πούτιν να αρπάξει μια νίκη στο τέλος του παιχνιδιού από την επικείμενη ήττα του.
Το πιο επικίνδυνο αίτημα της Μόσχας είναι η Ουκρανία να γίνει αδέσμευτη.
Για τους Ουκρανούς, η ουδετερότητα και οι διαμάχες για την εξουσία που ακολουθούν από έναν πολυπολικό κόσμο θα σήμαιναν έναν ακόμη πόλεμο. Οι εγγυήσεις ασφαλείας δεν λειτούργησαν καλά για την Ουκρανία (βλ. το εντελώς ανούσιο Μνημόνιο της Βουδαπέστης του 1994 ) και τις εξίσου αναποτελεσματικές συμφωνίες του Μινσκ. Υπάρχουν πραγματικά μόνο δύο πιθανά αποτελέσματα για τις συνομιλίες: Το πρώτο είναι ότι η Ρωσία αρνείται να παραχωρήσει βασικούς τομείς των κατεχόμενων.
Το δεύτερο .Οι ΗΠΑ βρίσκουν τις απαιτήσεις του Κρεμλίνου απαράδεκτες και συνεχίζουν να υποστηρίζουν την Ουκρανία. Για τη Δύση, αυτό μπορεί να συνοψιστεί σε ένα ερώτημα αν θέλει σύνορα με τον αυταρχικό άξονα στα δυτικά ή στα ανατολικά σύνορά της Ουκρανίας; Είναι προφανές τι θα σήμαινε μια κακή συμφωνία για τους Ουκρανούς στα κατεχόμενα. Η Ρωσία έχει δείξει ξεκάθαρα την προσέγγισή της μέσω δολοφονιών, βασανιστηρίων, απαγωγών, κατήχησης, αναγκαστικής στρατιωτικοποίησης και Ρωσοποίησης του πληθυσμού. Ήδη χρησιμοποιεί στρατεύσιμους από τα κατεχόμενα για να πολεμήσουν ενάντια στην ίδια τους την πατρίδα. Αλλά η εκχώρηση της χώρας θα είχε επίσης συνέπειες για τη Δύση δημιουργώντας μια νέα γενιά Ρωσοποιημένων Ουκρανών που θα στρατολογηθούν στις Ρωσικές ένοπλες δυνάμεις.
Αν η ηθική και η αυτοσυντήρηση δεν είναι πειστικές, τα χρήματα μιλούν υπέρ της προστασίας της Ουκρανίας. Μια έκθεση από το American Enterprise Institute τη περασμένη εβδομάδα προειδοποιεί ότι μια Ρωσική νίκη θα απαιτούσε επιπλέον 808 δισεκατομμύρια δολάρια στις αμυντικές δαπάνες των ΗΠΑ για πέντε χρόνια για να διασφαλιστεί η νέα γραμμή αντιπαράθεσης μήκους 2.600 μιλίων σε σύνορα ΝΑΤΟ-Ρωσίας. Αντίθετα, μια ελεύθερη και ευημερούσα Ουκρανία θα ενίσχυε την Ευρωπαϊκή σταθερότητα, επιτρέποντας στις ΗΠΑ να επικεντρωθούν εκ νέου στον Ειρηνικό. Μια νικηφόρα Ουκρανία θα έδειχνε επίσης την αποφασιστικότητα της δυτικής συμμαχίας, αποτρέποντας τους αντιπάλους της στη Μέση Ανατολή και την Ασία. Οι σκληραγωγημένες δυνάμεις της Ουκρανίας έχουν επιδείξει επί 3 χρόνια τις ικανότητες και το θάρρος τους και θα προσφέρουν σημαντική στρατιωτική ενίσχυση για τη συμμαχία.
Η Ρωσία θα απαιτήσει πολύ περισσότερα. Θα επιδιώξει την αποδέσμευση περίπου 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων σε κρατικά περιουσιακά στοιχεία, κυρίως στην Ευρώπη, και ένα τέλος στο τεράστιο δίκτυο μέτρων που την καθιστούν τη χώρα με τις περισσότερες κυρώσεις στον κόσμο. Όλα αυτά, φυσικά, θα ισοδυναμούσαν με ανταμοιβή για τα επιθετικά εγκλήματα της Ρωσίας. Εν τω μεταξύ, το διεθνές δίκαιο θα υποστεί μια βαθιά οπισθοδρόμηση. Για την Ουκρανία, αυτό θα σήμαινε την τελική επιβεβαίωση ενός κόσμου όπου οι εγκληματίες ευημερούν και οι απλοί άνθρωποι μπορούν να βιάζονται, να δολοφονούνται και να καταπιέζονται χωρίς καμία προοπτική δικαιοσύνης. Αυτή είναι μια συνταγή για δεκαετίες θυμού και κακών συναισθημάτων. Δεν γίνεται έτσι η ειρήνη. Ο κίνδυνος είναι ότι ένας νέος και άσχημος πολυπολικός κόσμος χτίζεται στους τάφους των Ουκρανών. Όμως, ενώ η Ουκρανία μπορεί να είναι το πρώτο θύμα ενός τέτοιου συστήματος, γνωρίζουμε ότι δεν θα είναι το τελευταίο.
