.
Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
15 μήνες μετά την αιματηρή σύγκρουση που πυροδοτήθηκε από την επίθεση τα χαράματα της 7ης Οκτωβρίου 2023, των ένοπλων εξτρεμιστών της Χαμάς στο νότιο Ισραήλ, σε εξέλιξη βρίσκεται η εφαρμογή μίας λεπτεπίλεπτης διμερούς συμφωνίας Ισραήλ-Χαμάς υπό διεθνή διαμεσολάβηση των ΗΠΑ,του Κατάρ και της Αιγύπτου , και η οποία αφορά τα μείζονα ζητήματα ανακωχής στη Γάζα, την απελευθέρωση των Εβραίων ομήρων ,αλλά και την ανταλλαγή εκατοντάδων Παλαιστινίων που βρίσκονται σε Ισραηλινές φυλακές για χρόνια.
Ανεξάρτητα των συμφωνηθέντων υπάρχουν πολλά ερωτηματικά όπως γιατί η συμφωνία υλοποιείται τώρα ,ποια είναι τα επόμενα βήματα ως και τι σημαίνει αυτό για τις μακροπρόθεσμες προοπτικές μιας πιο μόνιμης ειρήνης στη περιοχή..
Ποιο είναι το κύριο περιεχόμενο της συμφωνίας;
Έχουν δοθεί στη δημοσιότητα ορισμένα σημεία της συμφωνίας αλλά όχι συνολικά όλες οι λεπτομέρειες. Αλλά αυτά που γνωρίζουμε είναι το εξής:
Η συμφωνία χωρίζεται σε τρεις φάσεις. Στο πρώτο στάδιο, 33 γυναίκες, παιδιά και άνδρες που είναι άρρωστοι ή άνω των 55 ετών θα αφεθούν ελεύθεροι σε διάστημα 42 ημερών. Οι όμηροι, που θεωρείται ότι κρατούνται από τη Χαμάς στο δίκτυο των σηράγγων της κάτω από τη Γάζα από την Οκτωβρίου 2023 περιλαμβάνουν δυο Αμερικανούς, ένα Βρετανό, ένα Γερμανό ως και ένα Αργεντινό.(διπλής υπηκοότητας) υπηκόους. Συνολικά, είναι 94 όμηροι ως και 34 σοροί ομήρων που έχασαν τη ζωή τους λόγω του πολέμου.
Την 16η ημέρα εφαρμογής, θα ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις σχετικά με το επόμενο στάδιο της συμφωνίας, η οποία θα περιλαμβάνει την απελευθέρωση των υπόλοιπων ομήρων..Στο πλαίσιο αυτού του σταδίου, το Ισραήλ θα αποσύρει τις δυνάμεις του σε μια αμυντική ζώνη που θα χρησιμεύσει ως ουδέτερο έδαφος μεταξύ της Λωρίδας της Γάζας και του Ισραήλ.
Σε αντάλλαγμα για την απελευθέρωση των ομήρων, το Ισραήλ θα απελευθερώσει εκατοντάδες Παλαιστίνιους κρατούμενους σύμφωνα με μια συμφωνημένη αναλογία για κάθε Ισραηλινό νεκρό ή ζωντανό πολίτη ή στρατιώτη όμηρο. Επίσης, το Ισραήλ θα επιτρέψει περισσότερη ανθρωπιστική βοήθεια με εκατοντάδες φορτηγά για να διατεθεί στη Γάζα. Το τρίτο στάδιο της συμφωνίας θα περιλαμβάνει την απελευθέρωση των υπόλοιπων νεκρών ομήρων και θα επικεντρωθεί στην ανοικοδόμηση της Γάζας που θα εποπτεύεται από την Αίγυπτο, το Κατάρ και τα Ηνωμένα Έθνη. Σε αυτό το στάδιο, το Ισραήλ αναμένεται να αποσυρθεί πλήρως από τη Λωρίδα της Γάζας.
Πόσο σημαντική είναι η συμφωνία ;
Δεκαπέντε μήνες πολέμου έχουν καταστρέψει το 80% των κτιρίων της Γάζας και σχεδόν 47.000 νεκρούς..Αυτή η συμφωνία ανοίγει το ενδεχόμενο να τερματίσει τις πολύμηνες μάχες εκεί και θα μπορούσε να επιτρέψει τα πρώτα βήματα προς την ανοικοδόμηση και τη σταθεροποίηση στον Παλαιστινιακό θύλακα.
Θα μπορούσε επίσης να επιτρέψει στην κυβέρνηση Τραμπ να επικεντρωθεί σε άλλα θέματα που είναι πιο κεντρικά στην ατζέντα της για την εξωτερική πολιτική, όπως το θέμα του πυρηνικού Ιράν ως και μιας πιθανής συμφωνίας του Ισραήλ με τη Σαουδική Αραβία(αν και είναι δύσκολο..), Για το Ισραήλ, σημαίνει ότι μία επιλογή τερματισμού στον μακρύτερο πόλεμο του, που έχει διχάσει τη κοινή γνώμη και έχει προκαλέσει σοβαρά εσωτερικά ρήγματα ενδέχεται να “ανοίξει κάποιο παράθυρο στην επόμενη ημέρα.”.
Ποια ζητήματα παραμένουν σε εκκρεμότητα;
Υπάρχουν μεγάλα ερωτηματικά σχετικά με τα μεταγενέστερα στάδια της συμφωνίας. Σημαντικά μέλη του κυβερνητικού συνασπισμού του Νετανιάχου, συμπεριλαμβανομένου του υπουργού εθνικής ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ (ήδη παραιτήθηκε) και του υπουργού οικονομικών Μπέζαλτελ Σμότριχ, έχουν κατηγορηθεί ότι ενδιαφέρονταν πιο πολύ για μόνιμη κατοχή τής Γάζασ παρά για την απελευθέρωση των ομήρων.
Καθ” όλη τη διάρκεια της σύγκρουσης, η κυβέρνηση του Ισραήλ έχει καταστήσει σαφές ότι δεν οραματίζεται κανένα ρόλο για τη Χαμάσ σε μια μετά-σύγκρουση κατάσταση στη Γάζα. Αλλά ο κύριος αντίπαλος της Χαμάς, η Παλαιστινιακή Αρχή, έχει μικρή αξιοπιστία στους κατοίκους της Γάζας. Αφήνει ένα κενό ερώτημα για το ποιος θα κυβερνήσει στη Γάζα.Η Παλαιστινιακή Άρχη είναι υπέργηρη και διεφθαρμένη Υπάρχει επίσης ανησυχία ότι αν το Ισραήλ ενδιαφερόταν πραγματικά για την πλήρη εφαρμογή της συμφωνίας, θα μπορούσε να είχε καταλήξει σε συμφωνία που να περιλαμβάνει την πλήρη αποχώρηση από τη Γάζα σε αντάλλαγμα για την απελευθέρωση όλων των ομηρικών, αντί για μια συμφωνία που εφαρμόζεται σταδιακά.(τριφασική)
Γιατί οι συνομιλίες τα κατάφεραν τώρα, αλλά οι προηγούμενες προσπάθειες απέτυχαν ;
Η συμφωνία αυτή βρίσκεται στο τραπέζι τουλάχιστον από τον Μάιο του 2024 από τον πρώην πρόεδρο Μπάιντεν.Αλλά η κυβέρνηση Νετανιάχου ήταν αρνητική λόγω κυρίως της επιθυμίας των ακροδεξιών στοιχείων να παραμείνει στο Ισραήλ ο έλεγχος της Γάζας. Ορισμένοι από τους υπουργούς της κυβέρνησής θέλουν επίσης να δημιουργήσουν Εβραϊκούς οικισμούς στη Γάζα και έχουν μιλήσει ρητά για τη δημιουργία των προϋποθέσεων για τη μείωση του αριθμού των Παλαιστινίων στη Λωρίδα. Οι επικριτές του Νετανιάχου έχουν επίσης προτείνει ότι ο πρωθυπουργός ήθελε να παρατείνει τον πόλεμο επειδή τον εξυπηρετούσε πολιτικά και λόγω της αντιπαράθεσης του με τη δικαιοσύνη για γνωστές εγκληματικές του ενέργειες.
Πόσο πιθανό είναι ότι αυτή θα οδηγήσει σε μόνιμη κατάπαυση του πυρός;
Δεδομένου ότι πολλές από τις λεπτομέρειες των δύο και τριών σταδίων δεν έχουν ακόμη επεξεργαστεί, κυριαρχεί ο φόβος ότι υπάρχει μεγάλη πιθανότητα η συμφωνία να εκτροχιαστεί.
Πώς θα εξελιχθεί η συμφωνία στην τεταμένη πολιτική του Ισραήλ;
Αυτό είναι το μεγάλο ερώτημα που θα καθορίσει τη μοίρα της συμφωνίας μακροπρόθεσμα.
Οι διατάξεις της έρχονται σε αντίθεση με θεμελιωδώς τις προσδοκίες πολλών μελών του κυβερνώντος συνασπισμού του Νετανιάχου και μπορεί να την σαμποτάρουν προκαλώντας πτώση της κυβέρνησης και εκλογές.
Δεν είναι ακόμη σαφές αν τελικά όλοι οι ακροδεξιοί θρησκευτικοί Σιωνιστές (πέραν του Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ) θα αποχωρήσουν από την κυβέρνηση ή θα παραμείνουν στον συνασπισμό υπό την πεποίθηση ότι οι τελευταίες φάσεις της συμφωνίας δεν πρόκειται να εφαρμοστούν.
Τι σημαίνει η συμφωνία για το μέλλον της Χαμάς και τον ρόλο της στη Γάζα;
Η συμφωνία δεν διευκρινίζει τους όρους για την αντικατάσταση της κυριαρχίας της Χαμάς στη Γάζα. Ο Νετανιάχου έχει μέχρι στιγμής αντιταχθεί σε κάποια προτε ινόμενα σχέδια για τη διευκόλυνση της επιστροφής της Παλαιστινιακής Αρχής ή να επιτραπεί σε οποιαδήποτε άλλη Αραβική ή διεθνή κοινοπραξία να διευθύνει τις πολιτικές υποθέσεις στη Λωρίδα. Η Χαμάς, από την πλευρά της, δεν έχει κανένα συμφέρον να διευκολύνει την αντικατάστασή της από άλλα διοικητικά όργανα και να παραχωρήσει τον έλεγχο της Γάζας. Αλλά έχοντας χάσει βασικά μέλη της ηγεσίας της κατά τη διάρκεια του πολέμου, η Ισλαμιστική οργάνωση είναι προφανώς όχι τόσο ισχυρή όσο ήταν πριν από την τρομοκρατική επίθεση της 7ης Οκτωβρίου . Αξίζει να σημειωθεί ότι σε πολλές από τις επερχόμενες εξελίξεις, θα είναι σημαντικός ο ρόλος του Κατάρ, της Τουρκίας,αλλά πιο περιορισμένος του Ιράν , ενώ γρίφος παραμένει η θέση Τραμπ στα συνολικά ζητήματα της χαοτικής Μέσης Ανατολής.
