Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής |
| Στα μέσα Μαΐου, η συνεχιζόμενη διαίρεση της Λιβύης σε δύο αντίπαλες διοικήσεις – μια αναγνωρισμένη από τον ΟΗΕ η CNU με έδρα την Τρίπολη και μια κυβέρνηση της Βουλής των Αντιπροσώπων (HOR) με έδρα το Τομπρούκ – που κυριαρχείται από το εξτρεμιστή πολέμαρχο Χαφτάρ επέστρεψαν στο γνωστό πλαίσιο του ευρύτερου ανταγωνισμού. Η εξέγερση στη Τρίπολη πυροδοτήθηκε από την προσπάθεια του Ντμπέιμπα να εδραιώσει τον έλεγχό του στις δυνάμεις της δυτικής πολιτοφυλακής, την οποία κρίνει απαραίτητη για να ταιριάξει με τον βαθμό ελέγχου των κινήσεων του Χάφταρ στην ανατολική Λιβύη. Ο Χαφτάρ εδώ και πολύ καιρό εδραίωσε τον έλεγχο των διαφόρων πολιτοφυλακών εντός της εδαφικής σφαίρας επιρροής του, κυβερνώντας με σιδηρά πυγμή στη Κυρηναϊκή. Το οριακά εκλεγμένο προ 11 χρόνων και απαρχαιωμένο (κοινοβούλιο), που κατ’ όνομα διοικεί την ανατολική διοίκηση, είναι πιστό στον Χαφτάρ, όπως είναι και ο διορισμένος πρωθυπουργός Οσάμα Χαμάντ. Με την υποστήριξη από τη Ρωσία, καθώς και την Αίγυπτο και τα ΗΑΕ οι δυνάμεις του Χαφτάρ σχεδόν κατέλαβαν την Τρίπολη το 2019, αλλά οι Τουρκικές στρατιωτικές αποστολές και σύμβουλοι βοήθησαν τις δυτικές δυνάμεις να αποκρούσουν την επίθεση. Έκτοτε, αξιωματούχοι του ΟΗΕ επισκέπτονται τη χώρα συνεχώς, σε αυτό που μέχρι στιγμής ήταν μια άκαρπη προσπάθεια να πείσουν και τις δύο κυβερνήσεις να διαλυθούν, να σχηματίσουν μια ενιαία εθνική κυβέρνηση και τελικά να υποχωρήσουν σε ηγέτες που θα επιλέγονταν από νέες εθνικές εκλογές. Οι δυτικές δυνάμεις, της Λιβύης συμπεριλαμβανομένης της Γαλλίας, της Ιταλίας και των ΗΠΑ έχουν υποστηρίξει τις προσπάθειες επίλυσης και ενοποίησης των συγκρούσεων στον ΟΗΕ αλλά η Ρωσία και, σε μεγάλο βαθμό, η Tουρκία εκμεταλλεύονται τις διαιρέσεις της Λιβύης για να προωθήσουν τα ξεχωριστά γεωστρατηγικά συμφέροντά τους. Η προκλητική Μόσχα έχει αγνοήσει σε μεγάλο βαθμό τις προσπάθειες σταθεροποίησης του ΟΗΕ και αντ ‘αυτού επέκτεινε τη στρατιωτική της σχέση με τον Χαφτάρ, θεωρώντας το έδαφός του ως μια ιδανική πλατφόρμα για να αντισταθμίσει τη μειωμένη επιρροή της και την πρόσβαση στη Συρία μετά το τέλος Ασαντ . Οι παραδόσεις όπλων της Ρωσίας στο Χαφταρικό LNA και η πρόσβαση στις βάσεις που ελέγχει παρέχουν στη Ρωσία στρατηγικό βάθος στην Αφρική και την ικανότητα να προβάλλει την παρουσία της στο Σαχέλ. Εκεί, η Ρωσία επιδιώκει να κεφαλαιοποιήσει τις δυτικές αποτυχίες, συμπεριλαμβανομένων των αναγκαστικών Γαλλικών αποχωρήσεων από το Μάλι, την Μπουρκίνα Φάσο, τον Νίγηρα,και το Τσαντ , ως και της αποχώρησης των ΗΠΑ από τη μεγάλη βάση των drones στον Νίγηρα. Το Κρεμλίνο-γνωστό για το πλιάτσικο ανά τον κόσμο- όχι μόνο θέλει να εκτοπίσει τη δυτική επιρροή στην Αφρική, αλλά και να ελέγξει βασικούς πόρους, συμπεριλαμβανομένου του Λιβυκού πετρελαίου, των κοιτασμάτων χρυσού του Σουδάν και της εξόρυξης ουρανίου στον Νίγηρα. Η Μόσχα βλέπει επίσης τον Χαφτάρ ως “λεωφόρο’ για την οικοδόμηση μιας μόνιμης ναυτικής παρουσίας στη Μεσόγειο – μια μακροχρόνια φιλοδοξία του Κρεμλίνου που απαιτεί πρόσβαση σε λιμάνι όλο το χρόνο και δυνατότητα ανάπτυξης ναυτικών στρατιωτικών στοιχείων. Η ναυτική βάση, καθώς και άλλες αναπτύξεις, θα βοηθήσουν τη Ρωσία να ελέγξει ή να επηρεάσει τις οδούς διέλευσης από τη Λιβύη, τοποθετώντας τη Ρωσία σε θέση να πιέσει την Ευρώπη σε ζωτικής σημασίας δρομολόγια ενέργειας και υποδομών. Οι ηγέτες της Ανατολικής Λιβύης στο Τομπρούκ ανέφεραν την παράκτια πόλη ως πιθανή για μια νέα Ρωσική ναυτική βάση. Τον Φεβρουάριο, δορυφορικές εικόνες έδειξαν την ανάπτυξη της αεροπορικής βάσης Maaten Al Sarra από τη Ρωσία στη νότια Λιβύη, όπου είχε αποστείλει συστήματα αεράμυνας S-300 και S-400. Σχεδόν 1.000 Ρώσοι στρατιωτικοί έχουν επίσης μετεγκατασταθεί στη Λιβύη από τη Συρία μετά την κατάρρευση του Άσαντ. Οι προστιθέμενες δυνάμεις συμπληρώνουν τους πρώην μισθοφόρους της Wagner – επίσημα ενσωματωμένα στον στρατό της Ρωσίας ως το Σώμα της Αφρικής μετά τη δολοφονία Πριγκόζιν από το καθεστώς Πούτιν ή ήδη ενσωματωμένες στο Χαφταρικό LNA. Από την πλευρά του, ο Χαφτάρ θεωρεί τις Ρωσικές στρατιωτικές αναπτύξεις – οι οποίες παρέχουν την πρόσβαση στο LNA στα υλικοτεχνικά δίκτυα της Ρωσίας και στις στρατιωτικές εγκαταστάσεις της στη χώρα – ως μοχλό πίεσης κατά της Τρίπολης. Ως ένδειξη της διευρυνόμενης στρατηγικής σχέσης, ο Χαφτάρ και ο γιος ως και κληρονόμος του, Σαντάμ, επισκέφθηκαν τη Μόσχα στις αρχές Μαΐου για να παρακολουθήσουν τελετές που σηματοδοτούν τη νίκη στον Β” Παγκόσμιο Πόλεμο. Στις 12 Μαΐου, η υπηρεσία Τύπου του Κρεμλίνου ανακοίνωσε απλώς ότι, «Ο πρόεδρος (Βλαντιμίρ Πούτιν) συναντήθηκε με τον αρχηγό του Λιβυκού Εθνικού Στρατού, Χαλίφα Χαφτάρ». Η αντιπροσωπεία του Χαφτάρ συναντήθηκε επίσης με τον Ρώσο υπουργό Άμυνας Αντρέι Μπελούσοφ, ο οποίος λέγεται ότι επαίνεσε τις «κρίσιμες προσπάθειές» του για τον περιορισμό της τρομοκρατίας και την «αποτροπή της περαιτέρω αστάθειας».(!) Την ίδια στιγμή, η αχαλίνωτη φιλοδοξία του Χαφτάρ να ελέγξει όλη τη Λιβύη τον οδήγησε να αρχίσει να χτίζει δεσμούς με την Τουρκία, τον αντίπαλο της Μόσχας για γεωστρατηγική τοποθέτηση στην ανατολική Μεσόγειο. Η Άγκυρα έχει από καιρό στερηθεί επιρροής στην ανατολική Λιβύη , και θεωρείται αποκλειστικά ως ο στρατιωτικός εγγυητής της GNU στην Τρίπολη, την οποία εξακολουθεί να εξοπλίζει και συμβουλεύει, και έναν σύμμαχο των ισλαμιστικών πολιτοφυλακών που συνδέονται με τη GNU και είναι ανάθεμα στις αντι-ισλαμιστικές δυνάμεις του Χαφτάρ. Ωστόσο, πιο πρόσφατα, ο Χαφτάρ ήταν πρόθυμος να απαντήσει στα ανοίγματα της Άγκυρας, στην πορεία ενισχύοντας τη συνεργασία της έναντι της Μόσχας. Ο Χαφτάρ και οι σύμμαχοί του φαίνεται να εκτιμούν τη χρήση της «ήπιας ισχύος» από την Tουρκία για την οικοδόμηση επιρροής στα ανατολικά , είναι μια σαφής αντίθεση με τη στρατιωτικά-κεντρογενή προσέγγιση της Μόσχας.Μετά την καταιγίδα Daniel και την κατάρρευση των φραγμάτων της Derna τον Σεπτέμβριο του 2023 – που περιγράφεται ως “η 9/11 της Λιβύης “- η Tουρκία παρείχε ταχεία ανθρωπιστική βοήθεια και άνοιξε διαύλους επικοινωνίας με τις αρχές στο Τομπρούκ.Τον Απρίλιο, η Άγκυρα φιλοξένησε επίσκεψη του Σαντάμ Χαφτάρ για συναντήσεις με τον Τούρκο υπουργό άμυνας Γιασάρ Γκιουλέρ και άλλους στρατιωτικούς αξιωματούχους στην Άγκυρα, όπου συζήτησαν την προμήθεια εξοπλισμού και την παροχή εκπαίδευσης στις δυνάμεις του LNA. Συμμετέχοντας και στις δύο πλευρές του χάσματος της Λιβύης στα υψηλότερα επίπεδα, η Tουρκία φαίνεται να είναι σε θέση να σχεδιάσει την πολιτική λύση στις διαιρέσεις της Λιβύης που μέχρι στιγμής έχει αποφύγει τους διαπραγματευτές του ΟΗΕ. Η επέκταση της Τουρκίας με τους ηγέτες της ανατολικής Λιβύης έχει αρχίσει να καταβάλλει μερίσματα για τη γεωστρατηγική της Άγκυρας. Η ονομαστική κυβερνητική αρχή της ανατολής, η Βουλή των Αντιπροσώπων, φέρεται να ετοιμάζεται να επικυρώσει την παράνομη και αμφιλεγόμενη ναυτιλιακή συμφωνία με την Tουρκία (μνημονιο) Αυτή η εξέλιξη θα μπορούσε να μεταβάλει σημαντικά τη στρατηγική ισορροπία δυνάμεων στην Ανατολική Μεσόγειο υπέρ της Άγκυρας. Ένα παράνομο μνημόνιο κατανόησης (MoU) του 2019 μεταξύ της Tουρκίας και της GNU οριοθετούσε τα θαλάσσια σύνορα και χορήγησε στην Tουρκία πρόσβαση σε μια τεράστια οικονομική ζώνη στη Μεσόγειο. Ωστόσο, η συμφωνία αμφισβητήθηκε από την Ελλάδα, την Κύπρο, την Αίγυπτο και την ανατολική διοίκηση στο Τομπρούκ, η οποία δεν αναγνωρίζει την εξουσία της GNU η οποία υπογράφει συμφωνίες με εξωτερικές δυνάμεις για λογαριασμό όλων των Λίβυων. Ο πρόεδρος της Βουλής Ακίλα Σάλεχ κατήγγειλε προηγουμένως τη συμφωνία ως άκυρη και παραβίαση της Λιβυκής κυριαρχίας. Πρόσφατες εκθέσεις 4 μυστικών υπηρεσιών δείχνουν ότι η ανατολική Λιβύη έχει σχηματίσει μια επιτροπή για να επανεξετάσει και ενδεχομένως να επικυρώσει τη συμφωνία. Η έγκριση της συμφωνίας θα ευθυγραμμίσει όλες τις μεγάλες λιβυκές παρατάξεις – τόσο στα δυτικά όσο και στα ανατολικά – με τις θαλάσσιες διεκδικήσεις της Τουρκίας , στην πορεία που θα αντιμετώπιζε τη διμερή ναυτική συμφωνία της Ελλάδας με την Αίγυπτο. Κατά την άποψη πολλών αναλυτών, η πιθανή επικύρωση της θαλάσσιας συμφωνίας από το ανατολικό κοινοβούλιο της Λιβύης θα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστική στις συνεχιζόμενες διαφορές σχετικά με τους ενεργειακούς πόρους της Μεσόγειου και την περιφερειακή επιρροή. Η θαλάσσια συμφωνία Tουρκίας- Λιβύης , αν επικυρωθεί από το Τομπρούκ δεν θα έθετε απαραίτητα τη Μόσχα και την Άγκυρα σε τροχιά αντίθεσης. Οι δύο δυνάμεις έχουν καθιερώσει στη Λιβύη αυτό που οι αναλυτές χαρακτηρίζουν ως «διαχειριζόμενη αντιπαλότητα» ή «διεθνής συνεργασία», όπως έχει παρατηρηθεί προηγουμένως σε άλλα θέατρα όπου τα συμφέροντά τους συγκρούονται ταυτόχρονα αλλά και επικαλύπτονται, όπως στη βόρεια Συρία και στο Νότιο Καύκασο. Από την άλλη πλευρά, η επεκτεινόμενη Τουρκική και Ρρωσική επιρροή στη Λιβύη έχει προκαλέσει τους αναλυτές να αμφισβητήσουν τις απαράδεκτες θέσεις Τραμπ και το εάν η Ουάσιγκτον έχει παραχωρήσει επιρροή στη Βόρεια Αφρική σε άλλες δυνάμεις, ιδίως στη Ρωσία. Ίσως εν μέρει για να καθησυχάσει τους συμμάχους της στην Ευρώπη και στη Μέση Ανατολή, τον Μάρτιο, η πολεμική αεροπορία των ΗΠΑ διεξήγαγε μια ειδική άσκηση στη Λιβύη, συμπεριλαμβανομένων των βομβαρδιστικών B-52 ενώ όλο το Μάιο οι Αμερικανοί πραγματοποίησαν μαζί με 4 Ευρωπαϊκές και 16 Αφρικανικές χώρες την ετήσια άσκηση AFRΙCAΝ LION 2025. Η άσκηση -όπως είναι σε θέση να γνωρίζει ο υπογράφων- αντιπροσώπευε μια προσπάθεια των CIA-DIA-AFRICOM- NATO να παρουσιάσουν στους Λίβυους ηγέτες, ιδιαίτερα στον Χαφτάρ, με μια στρατηγική εναλλακτική λύση απέναντι στη φιλοξενία ενός συνεχώς αυξανόμενου αριθμού Ρωσικών στρατευμάτων που σταθμεύουν σε βάσεις που ελέγχονται από το Χαφταρικό LNA στη Λιβύη αλλά και ότι πολλά μπορούν να συμβούν… |
H ΓΕΩΠΟΛΙΤΙΚΗ ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΗ ΔΙΕΥΡΥΝΕΤΑΙ ΚΑ ΚΛΙΜΑΚΩΝΕΤΑΙ ΣΕ ΜΙΑ ΑΣΤΑΘΗ ΛΙΒΥΗ ΜΕ ΕΝΤΟΝΗ ΕΜΠΛΟΚΗ ΡΩΣΩΝ ΚΑΙ ΤΟΥΡΚΩΝ.
