Άγνωστο και νεφελώδες το μέλλον των Ευρωτουρκικών σχέσεων παρά τις επικείμενες διερευνητικές επαφές και τακτικής φύσης και περίεργοι ελιγμοί της Άγκυρας. Αμερικανικές φιλο-τουρκικές θέσεις σε ζητήματα δικαίου της θάλασσας.
Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Σε τεντωμένο σχοινί ισορροπούν οι σχέσεις της Τουρκίας με την ΕΕ ενόψει της προσεχούς συνόδου κορυφής των αρχηγών των 27 κρατών-μελών της Ένωσης -που λόγω της αυξημένης επιδημιολογικής κρίσης/COVID-19 στην Ευρώπη μεταφέρεται και αναμένεται να λάβει χώρα υπό λογικές συνθήκες την επόμενη εβδομάδα-όπου ένα εκ των θεμάτων είναι οι Ευρωτουρκικές σχέσεις στο φως των συνεχών προκλήσεών της στην ανατολική Μεσόγειο και παρά τα όσα συζητήσαν μεταξύ τους χθες στην τηλεδιάσκεψη οι Μέρκελ-Μισέλ και Ερντογάν πολλά πράγματα θα κριθούν στην πράξη και από την καθημερινή συμπεριφορά της Άγκυρας.
Ο Τούρκος πρόεδρος φέρεται να έδωσε το “πράσινο φως” για τις προσεχείς διπλωματικές κινήσεις, ενώ επεσήμανε ότι απαιτούνται να γίνουν αμοιβαία βήματα και από τις δυο πλευρές, ώστε να μειωθούν οι εντάσεις στην Ανατολική Μεσόγειο, υποστηρίζοντας αλλά και αντιστρέφοντας την πραγματικότητα ότι «η Τουρκία είναι πάντα εκείνη που δίνει έμφαση στον διάλογο και τις διαπραγματεύσεις, παρά τις προκλήσεις που είναι αντίθετες στην κοινή λογική!!’
Εκφράζοντας την προσωπική του εκτίμηση για τις προσπάθειες διαμεσολάβησης του Βερολίνου ο Ερντογάν δήλωσε ότι τα βήματα(;) της Αθήνας θα πρέπει να είναι ουσιώδη για να προχωρήσει η συμφωνία που θα επιτευχθεί στο σημείο της αναβίωσης των διερευνητικών συνομιλιών και άλλων διαύλων διαλόγου, χωρίς να αναφέρει ονομαστικά ποιούς και τι είδους θεματολογία διαλόγου εννοεί. Επιπλέον αναμένεται να υπάρξει τηλεφωνική επικοινωνία του Τούρκου προέδρου με τον Γάλλο ομόλογό του Εμανουέλ Μακρόν των οποίων οι σχέσεις διέρχονται κρίση.
Αναφορικά με την γνωστή πρόταση του Σαρλ Μισέλ για την σύγκλιση μίας περιφερειακής διάσκεψης της ανατολικής Μεσογείου ,ο Ερντογάν εμφανίστηκε κατ αρχήν θετικός , ενώ είπε ότι θα πρέπει να συμμετέχουν όλες οι χώρες συμπεριλαμβανομένων και των Τουρκοκυπρίων, και ότι αυτή θα κληθεί να λάβει θετικές και εποικοδομητικές αποφάσεις που θα ωφελήσουν όλες τις πλευρές.(προφανώς εξισώνει τη νόμιμη κυβέρνηση της Κύπρου με την Τουρκοκυπρική κοινότητα)
Σχετικά με την σύνοδο κορυφής της ΕΕ (την άλλη εβδομάδα ) ο Τούρκος πρόεδρος εξέφρασε την ελπίδα πως, με καλή πίστη, οι σχέσεις της χώρας του με την ΕΕ θα αποκατασταθούν.
Η Άγκυρα πραγματοποιεί πάντως επικίνδυνους διπλωματικούς και ασαφείς ελιγμούς που μπορεί ανά πάσα στιγμή να προκαλέσουν υποτροπή σε πολλά επιμέρους μέτωπα , φλερτάρει “πονηρά” και ως συνήθως με ανατολίτικα παζαρέματα με την Γερμανική πρωτοβουλία της διαμεσολάβησης για κάποιας μορφής αποκλιμάκωση και επανέναρξη διερευνητικών επαφών με την Αθήνα (61ος γύρος μετά από 4 χρόνια), ενώ παράλληλα εμπλέκεται σε συνεχή ‘πόλεμο νεύρων” με αιχμή του δόρατος το ερευνητικό-υδρογραφικό σκάφος ORUC REIS που χθες απέπλευσε από τον κόλπο της Αττάλειας, κινούμενο με ιδιαίτερα χαμηλή ταχύτητα με κατεύθυνση νοτιοανατολικά. Στην τηλεδιάσκεψη με τους Μισέλ και Μέρκελ ο Ερντογάν απέφυγε να τοποθετηθεί αναφορικά με τις προσεχείς κινήσεις του ερευνητικού πλοίου.
Επίσης η Τουρκία από τον υδρογραφικό σταθμό της Σμύρνης εξέδωσε χθες αντι-NAVTEX για την Λήμνο ζητώντας την αποστρατικοποίηση της νήσου , δηαλδή την μη-παρουσία χρσαίων και αεροπορικών δυνάμεων στο νησί!!!
Αν και η επιλογή υιοθέτησης και επιβολής κυρώσεων (περιοριστικών μέτρων) στην Τουρκία από την ΕΕ έχει απομακρυνθεί εδώ και μερικές ημέρες, η διπλωματία της Καγκελαρίου Μέρκελ συνεχίστηκε έντονα με την χθεσινή τηλεδιάσκεψη με τον Ερντογάν και τον Βέλγο πρόεδρο του Ευρωπαικού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ.
Το γεγονός ότι από πλευράς Τουρκίας ,τον Ερντογάν πλαισίωναν ο υπουργός εξωτερικών Μεβλούτ Τσαβούσογλου, ο υπουργός άμυνας Χουλουσί Ακάρ, ο προεδρικός μεγαλοσύμβουλος Ιμπραήμ Καλίν , ο εκπρόσωπος ενημέρωσης της προεδρίας Φεχρετίν Αλτούν , ο αρχηγός της μυστικής υπηρεσίας ΜΙΤ Χακάν Φιντάν ,και ο γενικός συντονιστής της προεδρίας Χακάν Ντογκάν -σύμφωνα με αποκλειστικές πληροφορίες του υπγράφοντα- σημαίνει ότι συζητήθηκαν πολλά επιμέρους ζητήματα , όπως της ανατολικής Μεσογείου, το μεταναστευτικό, η Λιβύη, η Συρία, η πρωτοβουλία του ΝΑΤΟ για αποκλιμάκωση τοπικών εντάσεων στην στρατιωτική επιτροπή της Ατλαντικής Συμμαχίας (ιδέες Στόλντεμπεργκ) ως και οι σχέσεις ΕΕ-Τουρκίας (βίζα-Τελωνειακή Ένωση κα). Άρα η Άγκυρα έθεσε πολλά ζητήμτα και είναι άγνωστο πως θα τα χειριστεί η ΕΕ.
Η Άγκυρα μελετά τις επόμενες κινήσεις της σε όλα τα υπομέτωπα , εμφανίζεται να μην αποποιείται των γνωστών προωθημένων και κλιμακούμενων θέσεων του δόγματος της Γαλάζιας Πατρίδας, του Τουρκό-λιβυκού μνημονίου κα, προβαίνει σε ορισμένες “μικρές, και καλά μελετημένες ως και ομιχλώδεις ” κινήσεις απόλυτα τακτικής φύσης(ελιγμοί που κρύβουν πολλά…) ενώ σε μείζονα θέματα δεν εμφανίζεται να υποχωρεί.(έχει μάλιστα εμπλουτίσει τις ενέργειές της αντιγράφοντας και περικλείοντας υβριδικές κινήσεις και τακτικές της Μόσχας και του Πεκίνου, στον παγκόσμιο χάρτη δηλαδή δύο αναθεωρητικών δυνάμεων ,όπως εκείνη)
Η έξοδος του ερευνητικού σκάφους πιθανότατα συνδέεται με τις διαδικασίες δοκιμών της συντήρησης και της προσαρμογής νέων βυθομετρικών και υδρογραφικών συστημάτων σε αυτό (βάσει πληροφοριών μου) , αλλά από την άλλη πλευρά επιδιώκει να εμφανιστεί ότι είναι πανέτοιμη στο να το προωθήσει εκ νέου προς τη περιοχή του συμπλέγματος Καστελόριζου/Μεγίστης(και μάλιστα με έκδοση νέας διευρυμένης εκτασιακά NAVTEX ).
Η Τουρκία γνωρίζει πολύ καλά ότι δεν πρόκειται να υπάρξει πρόοδος στις όποιες διερευνητικό-διπλωματικές επαφές με την Ελλάδα , αφού σε κάποια φάση θα τεθούν ζητήματα, στα οποία η Αθήνα “δεν μπορεί να βάλει νερό στο κρασί της”(εναέριος χώρος, αποστρατικοποίηση νήσων, μουφτήδες στην Θράκη, τζαμιά κα).Άρα η ένταση αργά ή γρήγορα θα επιστρέψει στο προσκήνιο και ασφαλώς δεν είναι εύκολο η Άγκυρα να απεξαρτηθεί από την καθημερινή εμπρηστική ρητορική της κυβερνώσας ελίτ .Οι επόμενες ημέρες της προσεχούς συνόδου κορυφής θα δείξουν και θα κρίνουν πολλά.
Όπως τόνισα στο άρθρο μου στον “ΕΤ της Κυριακής” η Άγκυρα έχει “στην φαρέτρα της κάποια βέλη ” που ακόμα δεν τα έχει εμφανίσει στο προσκήνιο, αφού επί του παρόντος κινείται με το τρέχον προκλητικό οπλοστάσιο-θέσεων. Γνωστές Γερμανικές εφημερίδες θέτουν ερωτήματα σχετικά με την “αδυναμία της ΕΕ να απευθυνθεί στον Ερντογάν με γλώσσα ισχύος ενώ η Ένωση φαίνεται ότι είναι αποδυναμωμένη απέναντι στην Άγκυρα ,που εμφανίζεται επιθετική επιδεικνύοντας μάλιστα στοιχεία περιφερειακής υπερδύναμης”.
Την ίδια στιγμή από πλευράς Λευκωσίας παραμένει ανοικτό το θέμα της διατήρησης του βέτο στη σύνοδο της επόμενης εβδομάδας , σχετικά με τις κυρώσεις στο αντιδημοκρατικό καθεστώς της Λευκορωσίας και στον εκκεντρικό πρόεδρό της Αλεξάντερ Λουκασένκο που διακαώς επιθυμεί η συντριπτική πλειοψηφία των κρατών-μελών της Ένωσης. Η Κυπριακή πλευρά δεν συνηγορεί στις κυρώσεις γιατί υποστηρίζει ότι η ΕΕ θα πρέπει να επιβάλλει παρόμοια περιοριστικά μέτρα στην Άγκυρα για τις πολεμικής διάστασης , ως και προκλητικές ενέργειές της στην Κυπριακή ΑΟΖ και στην ανατολική Μεσόγειο.
Τουρκο-Αμερικανικές σχέσεις
Ενώ αναμένται μετά τη σύνοδο κορυφής των Βρυξελλών σε Αθήνα-Θεσ/κη και Σούδα ο επικεφαλής της Αμρικανικής διπλωματίας Μάικ Πομπέο για επαφές με την Ελληνική πλευρά, μιλώντας χθες στο 38ο Αμερικανο-Τουρκικό συνέδριο μέσω τηλεδιάσκεψης ο γνωστός πρέσβης της Τουρκίας στην Αμερικανική πρωτεύουσα Σερντάρ Κίλιτς χαρακτήρισε τις διμερείς σχέσεις με τις ΗΠΑ ότι βρίσκονται σε πολύ κρίσιμο σημείο, απαριθμώντας διάφορα επιμέρους ζητήματα, όπως την ΄απομάκρυνση της χώρας του από το πολυεθνικό πρόγραμα των αεροσκαφών F35 , την μερική άρση του εμπάργκο μη-φονικών όπλων στην Κύπρο, την περίπτωση των επφών των ΗΠΑ με τους Κούρδους τρομοκράτες (όπως τους αποκαλεί στην ΒΑ και ΒΔ Συρία ), την μη-έκδοση του ιμάμη Γκιουλέν στην Τουρκία , κα.Επιπλέον πρόσθεσε ότι “η Τουρκία δεν μπορεί να πουλήσει τα ελικόπτερα που κατασκευάζει στο Πακιστάν , γιατί για ορισμένα συστήματα (μηχανές) θα πρέπει να δοθεί άδεια από τις Αμερικανικές αρχές (δεν έχει δοθεί επί 11 μήνες) με αποτέλεσμα στο τέλος να επωφεληθούν από την κατάσταση εχθρικές προς τις ΗΠΑ χώρες, προφανώς υπονοώντας την Κίνα και την Ρωσία’.
Στο ίδιο συνέδριο μεταξύ των ομιλητών ήταν και ο ειδικός διαμεσολαβητής των ΗΠΑ για τα θέματα της Μεσοποταμίας ως και παλαίμαχος πρέσβης Τζείμς Τζόουνς (διετέλεσε ως πρέσβης επί 3 χρόνια στην Άγκυρα)που επεσήμανε ότι ” οι διμερείς σχέσεις ΗΠΑ-Τουρκίας θα πρέπει να ενταχθούν σε μία πιο ενδυναμωμένη και διευρυμένη βάση και να αποκατασταθούν “.
Επίσης ο Κίλιτς επέκρινε την στάση της ΕΕ να επιβάλει κυρώσεις στην Τουρκική εταιρεία Avrasya shipping , το πλoίο της οπo;iας CIRKIN πρωτοστάτησε στο συμβάν με την Γαλλική και Τουρκική φρεγάτα στις 10 Ιουνίου.Επ” αυτού τοποθετήθηκε χθες και ο Ερντογάν υποστηρίζοντας ότι “δεν μπορεί να επιβάλlονται κυρώσεις για το Λιβυκό εμπάργκο στην Άγκυρα που υποστηρίζει τη νόμιμη κυβέρνηση της Τρίπολης και να μην επιβάλλονται κυρώσεις στα Εμιράτα και την Ρωσία που παραβιάζουν συνεχώς το εμπάργκο όπλων υποστηρίζοντας τον πολέμαρχο Χαφτάρ’.
Σε μία άλλη εξέλιξη αίσθηση προκάλεσε η επίσημη τοποθέτηση-ανακοίνωση της πρεσβείας των ΗΠΑ στην Άγκυρα που θεωρεί ως νομικά ανυπόστατο και μη-δεσμευτικό τον λεγόμενο “Χάρτη της Σεβίλλης” που περιορίζει τις θαλάσσιες ζώνες της Τουρκίας στον Κόλπο της Αττάλειας, υιοθετεί ότι το Καστελόριζο έχει ΑΟΖ και ότι η Ελληνική ΑΟΖ γεωγραφικά εφάπτεται με την Κυπριακή ΑΟΖ.Ο συγκεκριμένος χάρτης ως και ορισμένοι παρεμφερείς των πανεπιστημίων της Σεβίλλης (Ανδαλουσίας) και Βαρκελόνης(Καταλονίας) υποστηρίζουν τις Ελληνικές θέσεις, αλλά το ότι η Αμερικανική πλευρά τους χαρακτηρίζει ως “νομικά ανυπόστατους” σε μία χρονική στιγμή με “καυτές” εξελίξεις στην περιοχή , προκαλεί εύλογα ερωτηματικά.
Ο Χάρτης της Σεβίλλης στηρίζεται σε άρθρο της 4ης Οκτωβρίου του 2004 των καθηγητών (αλλά μη-νομικών του δικαίου της θάλασσας) ανθρωπογεωγράφων Χουαν Λούις Σουάρεθ ντε Βιβέρα και Χουάν Κάρλος Ροντρίγκεζ Ματέους και αποτελεί σημείο έντονης αντιπαράθεσης ,ενώ η Άγκυρα προχώρησε στην ουσιαστικοποίηση του δόγματος της Γαλάζιας Πατρίδας και στην περίπτωση του παράνομου μνημονίου Ερντογάν-Σάραζ για τις θαλάσσιες ζώνες για να τον αμφισβητήσει.
Πάντως στην Άγκυρα ο Χουουσί Ακάρ δήλωσε ότι “ανεξάρτητα από το αν θα είναι ή δεν είναι ο πρωθυπουργός ο Σάρατζ στα πράγματα, οι σχέσεις της Τρίπολης με την Άγκυρα θα συνεχίσουν να παραμένουν πολύ στενές και θα αναπτυσονται περαιτέρω’.
