Η ομιλία του Μανουέλ Μακρόν στο έθνος στις 16 Αυγούστου, συνοψίζει σχεδόν την πραγματικότητα που θα αντιμετώπιζαν οι Ευρωπαίοι μόλις αποχωρήσουν τα αμερικανικά στρατεύματα από το Αφγανιστάν. Απευθυνόμενος στο έθνος, ο Μακρόν τόνισε ότι οι Ευρωπαίοι θα πρέπει να αποτρέψουν την άνοδο των διεθνών τρομοκρατικών ομάδων στο Αφγανιστάν και να προετοιμαστούν για μια ροή παράτυπων μεταναστών.
Στις 31 Αυγούστου, οι υπουργοί Εσωτερικών της ΕΕ πραγματοποίησαν έκτακτη συνεδρίαση για να συζητήσουν τις πρόσφατες εξελίξεις στο Αφγανιστάν. Προβλέποντας ένα νέο κύμα προσφύγων και λαθρομεταναστών, οι ηγέτες συμφώνησαν να παράσχουν οικονομική βοήθεια σε γειτονικές χώρες του Αφγανιστάν, οι οποίες είναι πιθανότερο να δουν τεράστια εισροή προσφύγων, με την ελπίδα ότι θα λειτουργήσουν ως πρώτη γραμμή για την αποτροπή περαιτέρω μετανάστευσης στην Ευρώπη. Είχε προηγηθεί συνάντηση, αρμόδιων υπουργών της Αυστρίας της Ελλάδας ,της Δανίας και της Γερμανίας, με τα κράτη της Κεντρικής Ασίας, το Ουζμπεκιστάν, το Τατζικιστάν και το Τουρκμενιστάν, καλώντας τα να διαχειριστούν τις μεταναστευτικές ροές. Ταυτόχρονα, ο Πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Σαρλ Μισέλ μίλησε με τον Πρόεδρο της Κιργιζίας.
Επιπλέον, την ίδια μέρα, ο Γερμανός υπουργός Εξωτερικών Χάικο Μάας δεσμεύτηκε για παροχή 500 εκ. ευρώ σε Αφγανούς και στα γειτονικά κράτη με τη μορφή ανθρωπιστικής και οικονομικής βοήθειας. Επιπλέον, η Γερμανία έχει ήδη προγραμματίσει να δεχτεί 40.000 Αφγανούς.
Κάποια άλλα κράτη μέλη της ΕΕ, κυρίως η Δημοκρατία της Τσεχίας, η Δανία, η Ουγγαρία και η Πολωνία, διαφώνησαν σχετικά με τη φιλοξενία Αφγανών προσφύγων. Αν και υπάρχει κοινό ευρωπαϊκό συμφέρον για την καταπολέμηση της παράνομης μετανάστευσης, οι υπουργοί Εσωτερικών της ΕΕ δυσκολεύτηκαν να βρουν κοινό έδαφος για να υιοθετήσουν μια κοινή δήλωση.
Το 2015, η μεταναστευτική κρίση έγινε ζήτημα διαμάχης μεταξύ των κρατών μελών της ΕΕ. Για να αντιμετωπίσει την κατάσταση, η ΕΕ εκείνη τη στιγμή έκανε μια συμφωνία με την Τουρκία, η οποία απέτυχε το 2020, όταν η Τουρκία άνοιξε τα σύνορά της για να επιτρέψει στους μετανάστες και τους αιτούντες άσυλο να περάσουν στην Ευρώπη, παραβιάζοντας έτσι το διαπραγματευθέν κοινό σχέδιο δράσης ΕΕ-Τουρκίας.
Η παρούσα λύση για την επικείμενη προσφυγική κρίση στο Αφγανιστάν είναι παρόμοια με την προσέγγιση που υιοθέτησε η ΕΕ νωρίτερα – που προσφέρει οικονομική βοήθεια σε γειτονικές και χώρες διέλευσης με αντάλλαγμα την απορρόφηση των μεταναστών. Η ΕΕ με άλλα λόγια βασίζεται για άλλη μια φορά σε οικονομικά μέσα για την αντιμετώπιση των γεωπολιτικών επιπτώσεων μιας σύγκρουσης.
Ακριβώς όπως η Τουρκία έδωσε το παράδειγμα χρήσης μεταναστών για πολιτικά οφέλη από την ΕΕ, οι χώρες στις οποίες θα προσφερθούν κεφάλαια για να απορροφήσουν Αφγανούς μετανάστες θα μπορούσαν επίσης να χρησιμοποιήσουν την ίδια τακτική στο μέλλον για να διαπραγματευτούν με την ΕΕ.
Οι δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας από την πλευρά τους έχουν ήδη καταστήσει σαφές ότι δεν θα στεγάσουν μόνιμα Αφγανούς πρόσφυγες. Επιπλέον, η ΕΕ δεν ασκεί σημαντική επιρροή στις δημοκρατίες της Κεντρικής Ασίας, καθώς η περιοχή βρίσκεται κάτω από ρωσική και κινεζική επιρροή.
Ήδη σε αντίποινα για τις κυρώσεις που επέβαλε η ΕΕ κατά του Λευκορώσου προέδρου Λουκασένκο, η Λευκορωσία άρχισε να ωθεί μετανάστες προς τα κράτη μέλη της ΕΕ από τον Ιούνιο του 2021. Περίπου 4.100 μετανάστες κυρίως από το Ιράκ έχουν εισέλθει παράνομα στη Λιθουανία από τα σύνορα της Λευκορωσίας.
Η Λετονία και η Πολωνία αντιμετωπίζουν παρόμοια κατάσταση στα σύνορά τους με τη Λευκορωσία και μαζί με τη Λιθουανία, έχουν κηρύξει κατάσταση έκτακτης ανάγκης στα σύνορά τους με τη Λευκορωσία. Ταυτόχρονα ζητούν να χαρακτηριστεί ως απειλή ασφάλειας, με βάση το άρθρου 4 του συμφώνου του ΝΑΤΟ.
Οι υπουργοί της ΕΕ απέτυχαν να σημειώσουν πρόοδο όσον αφορά την κατανομή του βάρους των προσφύγων ή τη χάραξη σχεδίου για την αποδοχή αιτούντων άσυλο στο μέλλον. Παρόλο που η Ευρωπαϊκή Επιτροπή παρουσίασε ένα σχέδιο μετανάστευσης τον Σεπτέμβριο του περασμένου έτους, η τελική συμφωνία μεταξύ των χωρών μελών δεν έχει ακόμη επιτευχθεί. Τώρα που υπήρξαν αρκετές περιπτώσεις όπου πρόσφυγες/μετανάστες χρησιμοποιήθηκαν ως όπλο εναντίον της ΕΕ για πολιτικούς σκοπούς, η ΕΕ αντιμετωπίζει το ερώτημα να σκεφτεί πέρα από τη χρήση οικονομικών μέτρων για γεωπολιτικά προβλήματα.
Απόστολος Τσιμογιάννης
Ο Απόστολος Τσιμογιάννης είναι Υπτγος (ε.α), με μεγάλη επιτελική και διοικητική εμπειρία στον τομέα των Millitary Logistics. Έχει υπηρετήσει σε ανάλογη επιτελική θέση του NATO/NSPA. Είναι τακτικό μέλος της Ελληνικής Εταιρείας Logistics.
