Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος -Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Αυτό που προκάλεσε “έκπληξη” στην εξέλιξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων στον πόλεμο του Πούτιν κατά της Ουκρανίας είναι η απόδοση του Ουκρανικού στρατού. Το φθινόπωρο του 2014, η τότε Ουκρανική κυβέρνηση ξεκίνησε μια συνολική αναθεώρηση της εθνικής της ασφάλειας και της αμυντικής της ετοιμότητας . Η τότε ανασκόπηση εντόπισε μια σειρά ζητημάτων που ευθύνονταν για τις κακές επιδόσεις μάχης ειδικά στις κρίσιμες μάχες του Ιλοβάισκ και του Ντεμπέλτσεβο στα μέσα του 2014 απέναντι στους αποσχιστές του Ντονμπάς.. Οι ελλείψεις κυμαίνονταν από την αδυναμία αντιμετώπισης στων κυβερνοεπιθέσεων έως την αδύναμη παροχή ιατρικής περίθαλψης στους τραυματίες του μετώπου του Λούχανσκ και Ντόνετσκ. Η διαφθορά ήταν ανεξέλεγκτη, τα στρατεύματα δεν πληρώνονταν και οι βασικές προμήθειες συνεχώς λιγόστευαν.Η συνολική επιμελητεία και η διοίκηση ήταν επίσης αναποτελεσματική και ήταν λογικό να αρχίσει “να μπαίνει το μαχαίρι μέχρι το κόκαλο”.
Για να διορθώσει αυτές τις πολυποίκιλες ελλείψεις, ο τότε Πρόεδρος Πέτρο Ποροσένκο από τα τέλη του 2015 ενεπλάκη προσωπικά και διεύθυνε σαρωτικές μεταρρυθμίσεις σε πέντε κατηγορίες: διοίκηση και έλεγχος, σχεδιασμός, επιχειρήσεις, ιατρική και επιμελητεία ως και επαγγελματική ανάπτυξη των στρατιωτικών δυνάμεων. Ήταν ένα φιλόδοξο σχέδιο που έθεσε στόχο να ολοκληρωθεί μέσα σε τέσσερα χρόνια. Μια ηράκλεια προσπάθεια για κάθετη βελτίωση των συνθηκών ,σε μία περίοδο με αρνητικές μνήμες από ορισμένες μάχες του 2014.Οι πρώτες οριακές βελτιώσεις παρατηρήθηκαν προς το τέλος του πολέμου το 2014,με την ανακατάληψη κρίσιμων περιοχών του Ντόνετσκ,όπως του Σλαβιάνσκ και του Κραματόρσκ.
Αυτό που παρακίνησε έντονα τους Ουκρανούς αξιωματούχους και επιτάχυνε τις μεταρρυθμίσεις ήταν ένας βαθύς φόβος ότι η Ρωσία θα μπορούσε ανά πάσα στιγμή να ξεκινήσει μια εισβολή. Αν και όλες οι μεταρρυθμίσεις συνολικά δεν έχουν εφαρμοστεί ακόμη, εν τούτοις έχουν σημειωθεί σημαντικές βελτιώσεις τα τελευταία έξι χρόνια. Τα στοιχεία έχουν φανεί κυρίως ως απάντηση στην απρόκλητη και παράνομη εν εξελίξει Ρωσική εισβολή.
Για να υποστηρίξουν τις Ουκρανικές στρατιωτικές μεταρρυθμίσεις, οι ΗΠΑ αύξησαν την οικονομική τους βοήθεια στο Κίεβο λίγο μετά την παράνομη προσάρτηση της Κριμαίας από τη Ρωσία στις αρχές του 2014 και την υποστήριξή τους Πούτιν στους αυτονομιστές και εξτρεμιστές στην ανατολική Ουκρανία. Το 2014, η κυβέρνηση Ομπάμα παρείχε βοήθεια 291 εκατομμυρίων δολαρίων ,ενώ μέχρι το τέλος του 2021, οι Ηνωμένες Πολιτείες είχαν δώσει συνολικά 2,7 δισεκατομμύρια δολάρια σε εκπαίδευση και εξοπλισμό. Ως μέρος αυτής της βοήθειας, οι Ηνωμένες Πολιτείες βοήθησαν στην εκπαίδευση Ουκρανών στρατιωτών στη στρατιωτική βάση Γιαβορίβ στη δυτική Ουκρανία(περιοχή Λβίβ). Η βάση έγινε γρήγορα ένα κορυφαίο εκπαιδευτικό κέντρο, όπου περίπου επτά τάγματα εκπαιδεύονται ετησίως από το 2015.
Το 2016, ο Ποροσένκο ζήτησε ανώτερους αμυντικούς συμβούλους, στρατιωτικούς αναλυτές, από τις Ηνωμένες Πολιτείες, τον Καναδά, το Ηνωμένο Βασίλειο, τη Λιθουανία, την Αυστραλία την Πολωνία τη Γερμανία και άλλα κράτη για να συμβουλεύσουν το υπουργείο άμυνας σχετικά με τον εκσυγχρονισμό των ενόπλων δυνάμεών της με στόχο την επίτευξη και υιοθέτηση των προτύπων, των κανόνων και των διαδικασιών του ΝΑΤΟ έως το 2021. Ένας τέτοιος κανόνας του ΝΑΤΟ ήταν μια απαίτηση για πολιτικό έλεγχο του στρατού αφού εκείνη την εποχή, ο υπουργός άμυνας της Ουκρανίας ήταν επίσης ενεργός στρατηγός. Ένα άλλο σημαντικό πρότυπο του ΝΑΤΟ ήταν η διασφάλιση ότι η Ουκρανία να ήταν σε θέση να ενσωματώσει την υλικοτεχνική υποστήριξή της με άλλες μονάδες του ΝΑΤΟ όταν αναπτυχθεί (δηλαδή διαλειτουργικότητα με την Ατλαντική Συμμαχία).
Η δυτική υποστήριξη περιελάμβανε επίσης διάφορα όπλα και εξοπλισμό, όπως οχήματα Humvee, drones, τουφέκια ελεύθερου σκοπευτή, ραντάρ που εντοπίζουν την προέλευση των εχθρικών πυρών και θερμικά πεδία που χρησιμοποιούνται για τον εντοπισμό στόχων κατά τη διάρκεια της ημέρας ή της νύχτας. Ένα στοιχείο που είχε ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους Ουκρανούς ήταν η απόκτηση καλύτερων αντιαρματικών πυραύλων. Όταν η Ρωσία έστειλε άρματα μάχης T-90 πέρα από τα σύνορά της για να υποστηρίξει τους αυτονομιστές το 2014, τα υπάρχοντα όπλα της Ουκρανίας δεν μπόρεσαν να διεισδύσουν στη θωράκιση των T-90. Το 2017, οι Ηνωμένες Πολιτείες παρείχαν το πρώτο σύνολο αντιαρματικών πυραύλων Javelin στην Ουκρανία. Μόλις η εισβολή έγινε επικείμενη, τα δυτικά έθνη έστειλαν πρόσθετα όπλα και πυρομαχικά στην Ουκρανία, συμπεριλαμβανομένων πυραύλων Stinger από τη Λιθουανία και τη Λετονία, αντιαρματικών πυραύλων Javelin από την Εσθονία και εξελιγμένων αντιαρματικών πυραύλων από το Ηνωμένο Βασίλειο.
Το 2014, η στρατιωτική κουλτούρα της Ουκρανίας αποθάρρυνε την ανάληψη κινδύνων από τους κατώτερους ηγέτες – τους υπολοχαγούς και τους λοχαγούς που διεξήγαγαν τις μάχες στο έδαφος. Ανίκανοι να λάβουν αποφάσεις, οι κατώτεροι ηγέτες έπρεπε να ζητήσουν άδεια προτού μπορέσουν να δράσουν, αποκλείοντας έτσι την πιθανότητα για αυτό που ονομάζονται «πειθαρχημένες πρωτοβουλίες». Αυτές οι πρωτοβουλίες λαμβάνουν χώρα όταν οι αρχικές εντολές στο πεδίο της μάχης δεν είναι πλέον σχετικές ή δεν ταιριάζουν με τη μεταβαλλόμενη κατάσταση. Δεδομένης της ταχύτητας, της ικανότητας ελιγμών και της φονικότητας του σύγχρονου πολέμου, οι πειθαρχημένες πρωτοβουλίες μπορούν να είναι η διαφορά μεταξύ επιτυχίας και αποτυχίας. Ενώ πολεμούσαν τους υποστηριζόμενους από τη Ρωσία αυτονομιστές και τις Ρωσικές δυνάμεις στο Ντονμπάς το 2014, οι Ουκρανοί έμαθαν γρήγορα ότι οι ηγέτες χαμηλότερου επιπέδου, σε διμοιρίες και ως διοικητές μικρών μονάδων , δεν μπορούσαν να περιμένουν πλέον την έγκριση από ένα ανώτερο αρχηγείο για κάθε κίνηση.
Μια νέα κουλτούρα έχει αναδυθεί και οι Ουκρανοί παλεύουν τώρα με μια νεότερη εκδοχή των σκοπών που δικαιολογούν τα μέσα: Τα αποτελέσματα είναι πιο σημαντικά από τις διαδικασίες. Αυτή η στρατιωτικό-“πολιτιστική” αλλαγή, σε συνδυασμό με οκτώ χρόνια μάχης στο Ντονμπάς, δημιούργησε μια γενιά αξιωματικών με ετοιμότητα μάχης.
Εθελοντές από όλη την Ουκρανία συνέρρευσαν στο Ντονμπάς το 2014 για να πολεμήσουν τους αυτονομιστές που υποστηρίζονται από τη Ρωσία. Ήταν τόσα πολλές οι επιμέρους ανάγκες που έπρεπε να δημιουργηθούν ολόκληρα τάγματα εθελοντών. Αλλά υπήρχε λίγος χρόνος για προετοιμασία. Οι εθελοντές εστάλησαν σε μονάδες που δημιουργήθηκαν γρήγορα με αταίριαστες στολές παραλλαγής και στάλθηκαν στο μέτωπο με ένα σωρό όπλα. Ωστόσο, αυτοί οι εθελοντές αγόρασαν χρόνο για να κινητοποιηθεί η Ουκρανία και βοήθησαν στο να κρατήσουν τη γραμμή άμυνας για να αποτρέψουν περαιτέρω Ρωσική διείσδυση στο έδαφος της Ουκρανίας. Για να διορθώσει τα υπάρχοντα κενά στην οργάνωση μιας γενναίας εθελοντικής προσπάθειας, η Ουκρανία ψήφισε νόμο που τέθηκε σε ισχύ στις αρχές του 2016.
Πώς ο Ουκρανικός στρατός πήγε από το «καταθλιπτικό» στο εκπληκτικά δυνατό
Τέσσερις παράγοντες έχουν αλλάξει τις αμυντικές δυνατότητες της χώρας από την πρώτη εισβολή της Ρωσίας το 2014 στο Ντονμπάς. Το 2014, ο στρατός της Ουκρανίας χαρακτηρίστηκε «εξαθλιωμένος» από έναν κορυφαίο αναλυτή εθνικής ασφάλειας και το ναυτικό της ήταν σε «τραγική κατάσταση». Ο Ουκρανός στρατηγός Βίκτωρ Μουζένκο πρώην ανώτατος διοικητής των ενόπλων δυνάμεων της Ουκρανίας, έφτασε στο σημείο να πει ότι ο στρατός ήταν «ένας στρατός κυριολεκτικά ερειπωμένος». Ωστόσο, οκτώ χρόνια αργότερα, και ενώ Ρωσική εισβολή ξεκίνησε στις 24 Φεβρουαρίου 2022, η απόδοση του στρατού της Ουκρανίας είναι εντυπωσιακά αποτελεσματική και ισχυρή έναντι του μεγαλύτερου και καλύτερα εξοπλισμένου Ρωσικού στρατού.
Η σκληρή αντίσταση των Ουκρανών είναι το αποτέλεσμα τεσσάρων σημαντικών παραγόντων. Τα δύο πρώτα ήταν η αφοσιωμένη προσπάθεια της Ουκρανικής κυβέρνησης το 2016 να μεταρρυθμίσει τον στρατό της, σε συνδυασμό με τον δεύτερο παράγοντα που ήταν η δυτική βοήθεια με στρατιωτικό εξοπλισμό αξίας πολλών εκατομμυρίων δολαρίων. Ο τρίτος παράγοντας ήταν οι σημαντικές αλλαγές στην Ουκρανική στρατιωτική σκέψη(μέσω εκπαίδευσης,διαλέξεων κα) που επιτρέπει πλέον στους κατώτερους ηγέτες να λαμβάνουν αποφάσεις στο πεδίο της μάχης. Μέχρι πρόσφατα, αυτοί οι ηγέτες χρειαζόταν να ζητήσουν άδεια για να αλλάξουν τις εντολές που έδιναν οι διοικητές, ανεξάρτητα από το αν η αλλαγή των συνθηκών στο πεδίο της μάχης είχε καταστήσει αυτές τις εντολές άσχετες.
Ο τελευταίος σημαντικός παράγοντας, αναμφισβήτητα και ο πιο σημαντικός, που συνέβη στον Ουκρανικό λαό ήταν ότι εμφανίστηκε μια εθνική κουλτούρα στρατιωτικού εθελοντισμού. Ως αποτέλεσμα, δημιουργήθηκε μια κυβερνητική υπηρεσία για την οργάνωση και εκπαίδευση αμάχων στην άμυνα έναντι στρατιωτικών επιθέσεων. Από το 2016-2017(μέσω διαλέξεών μου με τις απειροελάχιστες δυνάμεις μου συνέδραμα στην Ουκρανία στο να μεταρρυθμίσει το αμυντικό της κατεστημένο) Κατά τη διάρκεια εκείνης της περιόδου, διεξήγαγα επί δύο βδομάδες επιτόπια έρευνα στη Γεωργία για να μελετήσω τον αποτυχημένο για την Τιφλίδα Ρωσο-Γεωργιανό πόλεμο του Αυγούστου του 2008(Αμπχαζία-Νότια Οσσετία).
Με βάση έρευνες εκείνης της περιόδου από διάφορους αναλυτές οι Ρωσικές τακτικές που χρησιμοποιήθηκαν για την σημερινή εισβολή στην Ουκρανία δεν ήταν πλέον έκπληξη. Αυτό που προκάλεσε έκπληξη είναι η απόδοση του Ουκρανικού στρατού ως και των εθελοντών σε άμυνα στο αστικό περιβάλλον,στην αναβάθμιση των ελευθέρων σκοπευτών(σεμινάρια σε Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο κα) , στην προετοιμασία για πόλεμο σε ημιαστικές περιοχές, στην ευρύτατη χρήση αντιαρματικών και αντιαεροπορικών συστημάτων κα. Η απόδοση των Ουκρανών στρατιωτικών είναι πλέον εμφανέστατη, ενώ το βασικότερο είναι ότι εμπιστεύονται τον εαυτό τους και έχει δημιουργηθεί “αμυντική συνείδηση”. Τέλος καθοριστικός σε όλα τα ζητήματα και πεδία ήταν και είναι ο ρόλος του ΝΑΤΟ και η ειδική σχέση της Ατλαντικής Συμμαχίας με το Κίεβο.
