Γράφει ο Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Σε καθημερινή βάση αυξάνονται οι αναφορές για διαπραχθέντα και δια πραττόμενα εγκλήματα πολέμου σε βάρος αμάχων (όλων των ηλικιών) σε περιοχές της Ουκρανίας από Ρώσου στρατιωτικούς και παραστρατιωτικούς, ενώ στο κάδρο συμπεριλαμβάνεται ο ίδιος ο Πούτιν ,και όπως τονίζουν δυτικοί ηγέτες θα κληθούν να λογοδοτήσουν ,για εγκλήματα σε βάρος της ανθρωπότητας, αν και μία από τις θέσεις που συχνά ακούγεται είναι ότι οι υπεύθυνοι, και ειδικά ο Πούτιν, δεν θα αντιμετωπίσουν ποτέ την διεθνή δικαιοσύνη.
Διαχρονικά πάρα πολλές φορές μου έλεγαν κάποιοι ότι εγκληματίες πολέμου όπως ο Σέρβος Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς, οι Σερβοβόσνιοι Ράντοβαν Κάραζιτς και Ράτκο Μλάντιτς ως και στυγνοί δολοφόνοι ηγέτες στην Αφρική (Ρουάντα και Λιβερία), που είχαν εμπλοκή στις γενοκτονίες στην περιοχή των Μεγάλων Λιμνών,και στη Δυτική Αφρική , όπως και ο αδίστακτος Σαντάμ Χουσεΐν δεν θα οδηγούνταν ποτέ στη δικαιοσύνη. Τελικά όλοι τους έπεσαν έξω, γιατί όλοι δικάστηκαν και καταδικάστηκαν. Αυτό πρέπει να είναι το βασικό μάθημα ότι παρά τις δυσκολίες,τις πολιτικές πιέσεις και τις προσπάθειες αποφυγής και μη-ανάληψης ευθύνης για την εκτέλεση άκρως ειδεχθών πράξεων ως σε ένα μεγάλο βαθμό, οι υπεύθυνοι γενοκτονιών και εγκλημάτων πολέμου έχουν καθίσει στο σκαμνί του κατηγορούμενου στα διεθνή Δικαστήρια στη Χάγη ,αλλά και στην Αρούσα στη Τανζανία.
Η τελευταία φορά που διαπράχθηκαν εγκλήματα πολέμου στην Ευρώπη σε κλίμακα που τώρα έχουν αποκαλυφθεί ήταν τη δεκαετία του 1990 στα Βαλκάνια, κάτι που οδήγησε στην ίδρυση του ad hoc Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου για την πρώην Γιουγκοσλαβία και αργότερα, του μόνιμου Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου. Πολλοί έχουν λησμονήσει πόσο αμφιλεγόμενες ήταν αυτές οι προσπάθειες στην αρχή. Η γνωστή αντίδραση πολλών, τότε όπως και τώρα, ήταν να υποθέσουν λαθεμένα ότι οι δράστες των εγκλημάτων πολέμου δεν θα οδηγηθούν ποτέ στη δικαιοσύνη.
Το βέτο της Ρωσίας στο Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών ως και η ανάγκη της Ουκρανίας να επιδιώξει την ειρήνη σε κάποια φάση με τη Μόσχα αναφέρονται ως κύριοι λόγοι για τους οποίους δεν θα υπάρξει ποτέ ανάληψη ευθύνης για τα Ρωσικά εγκλήματα πολέμου στην Ουκρανία. Κάποιοι είπαν τότε, όπως και τώρα, ότι οι προσπάθειες για την επίτευξη λογοδοσίας θα μπορούσαν να αποτρέψουν την ειρήνη, αλλά οι διπλωμάτες στη δεκαετία του 1990 βρήκαν τρόπους να φέρουν τους προέδρους-δολοφόνους στη Χάγη ,με συντριπτικά στοιχεία, όπως θα κάνουν οι διπλωμάτες , οι διεθνονομικοί-διεθνολόγοι και σήμερα. Άλλοι εκτός πραγματικότητας ισχυρίστηκαν και υποστήριξαν(!) τότε ότι ήταν απαραίτητο να διωχθούν ορισμένοι από αυτούς που προσπαθούσαν να σώσουν τα θύματα των εγκληματιών πολέμου(!) εννοώντας το ΝΑΤΟ στα Βαλκάνια και τις γενναίες Ουκρανικές δυνάμεις σήμερα.
Στη δεκαετία του 1990, μετά από μια αξιόπιστη έρευνα από την Γενική Εισαγγελέα εγκλημάτων πολέμου στην πρώην Γιουγκοσλαβία, τέτοια εξέλιξη δεν υπήρξε . Υπάρχουν τρία πολύ σημαντικά μαθήματα τόσο για τους υπερασπιστές της διεθνούς δικαιοσύνης όσο και για τους δράστες.
Πρώτο :Θα απαιτηθεί επιμονή και υπομονή για να οδηγηθούν στη διεθνή δικαιοσύνη οι υπεύθυνοι για τα εγκλήματα πολέμου στην Ουκρανία. Αυτό συνέβη στα Βαλκάνια και στη Ρουάντα, όπου δημοκρατικές κυβερνήσεις ως και μη κυβερνητικοί παράγοντες σε συνδυασμό με θύματα εγκλημάτων πολέμου απαίτησαν δικαιοσύνη και κλιμάκωσαν τις προσπάθειές για τον εντοπισμό των δραστών σε Σρεμπρένιτσα, Ράτσακ κα. Χρειάστηκαν υποστηρικτές τόσο εκτός γεωγραφικών ορίων , όσο και εντός των κυβερνήσεων για να επιφέρουν μια πραγματική επανάσταση στις διεθνείς νομικές προτεραιότητες που οδήγησαν σε λογοδοσία.
Δεύτερο :Η επιμονή φέρνει αποτελέσματα . Χρειάστηκαν χρόνια για να συγκεντρωθούν οι απαραίτητοι πόροι για να οδηγηθούν στη δικαιοσύνη πολλοί από τους υπεύθυνους για εγκλήματα πολέμου στα Βαλκάνια. Ο Σαντάμ Χουσεΐν δικάστηκε και καταδικάστηκε το 2006 από μια ελεύθερη Ιρακινή κυβέρνηση για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας, μερικά από τα οποία είχαν πραγματοποιηθεί σχεδόν τριάντα χρόνια νωρίτερα κατά Κούρδων και Σιιτών του νοτίου Ιράκ.
Τρίτο :Το αίτημα για λογοδοσία είναι τόσο ισχυρό που δεν μπορεί να προβλεφθεί η κατεύθυνσή του, ακόμα κι αν ο τελικός του στόχος είναι ξεκάθαρος από μια στιγμή όπως τώρα που τα εγκλήματα πολέμου αποκαλύπτονται για πρώτη φορά στον κόσμο. Πολλοί ειδικοί τη δεκαετία του 1990 μου έλεγαν ότι ήταν αδιανόητο οι προσπάθειες των ΗΠΑ/Δύσης να τεκμηριώσουν τα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας του Σαντάμ Χουσεΐν,( που άρχισαν τη δεκαετία του 1980 αλλά αυξήθηκαν το 1998) και να αποδώσουν ποτέ καρπούς. Κανείς τις δεκαετίες του 1980 και του 1990 δεν προέβλεψε ότι οι τρομοκρατικές επιθέσεις της Αλ Κάιντα της 11ης Σεπτεμβρίου 2001 κατά της Νέας Υόρκης και της Ουάσιγκτον θα οδηγούσαν σε εισβολή στο Ιράκ τον Απρίλιο του 2003 και στο τέλος του άθλιου Μπααθικού καθεστώτος της Βαγδάτης. Εξίσου σημαντικό ήταν ότι οι υποστηρικτές της διεθνούς δικαιοσύνης είχαν τέτοια υπολογίσιμη επιρροή στην κυβέρνηση των ΗΠΑ αλλά και στους εξόριστους Ιρακινούς ,που η λογοδοσία για τον Σαντάμ Χουσεΐν και τους ανώτατους συνοδοιπόρους του καθεστώτος ήταν ένας βασικός στόχος τόσο της Αμερικανικής πολιτικής όσο και μεταξύ των Ιρακινών αντιπολιτευόμενων που είχαν υποφέρει τα πάνδεινα.
Αν θυμάστε δημιουργήθηκε μια «τράπουλα» των Ιρακινών εγκληματιών πολέμου ως και των κορυφαίων ηγετών του καθεστώτος στις συλλήψεις,καταδίκες και εκτελέσει.Οι προσπάθειες των ηρωικών στρατιωτών των συμμάχων στη Μεσοποταμία ως και νομικών έφεραν στον Σαντάμ Χουσεΐν και τους δικούς του πραιτοριανούς στο να αντιμετωπίσουν τη δικαιοσύνη ενώπιον ενός δικαστηρίου που δεν υπήρχε όταν συγκεντρώθηκαν για πρώτη φορά τα αποδεικτικά στοιχεία για τα εγκλήματά του.
Στην Ουκρανία του σήμερα.
Δεν γνωρίζουμε ακόμη την πλήρη έκταση της ποινικής ενοχής για τα εγκλήματα των Ρωσικών μονάδων κατά των Ουκρανών στον τρέχοντα πόλεμο. Ήδη γίνονται ορισμένες προσπάθειες για την τεκμηρίωση της έκτασης αυτών των εγκλημάτων. Οι ερευνητές του Διεθνούς Ποινικού Δικαστηρίου, οι φορείς των Ηνωμένων Εθνών για τα ανθρώπινα δικαιώματα, οι μη κυβερνητικές οργανώσεις και οι ίδιοι οι Ουκρανοί αξίζουν όλοι την υποστήριξή μας ως και την ευκαιρία να κάνουν τη δουλειά τους.
Τα βασικά ενοχοποιητικά στοιχεία αποδεικνύουν την ευθύνη των επικεφαλής της απρόκλητης επίθεσης σε βάρος ανεξάρτητης και κυρίαρχης χώρας , συμπεριλαμβανομένης της ευθύνης και του ίδιου του Πούτιν, και είναι πιθανό αρκετά από αυτά να βρίσκονται ήδη στα χέρια της Ουκρανικής κυβέρνησης και των δυτικών υπηρεσιών πληροφοριών. Αυτά τα αποδεικτικά στοιχεία πρέπει να διατηρηθούν μέχρι την ημέρα που μπορούν να αποχαρακτηριστούν και να χρησιμοποιηθούν στο διεθνές δικαστήριο, όπως συνέβη με ορισμένες από τις πληροφορίες και στοιχεία που συλλέχθηκαν κατά τους Βαλκανικούς πολέμους της δεκαετίας του 1990 σε Κροατία, Κόσοβο, και Βοσνία-Ερζεγοβίνη.
Ευτυχώς, το “βιβλίο κατευθυντήριων οδηγιών” για το πώς να τα κάνουμε όλα αυτά ,είναι αρκετά κατανοητό σήμερα, σε σύγκριση με τις ad hoc προσπάθειες των παρελθουσών περιπτώσεων κατά τη διάρκεια των πολέμων στην πρώην Γιουγκοσλαβία. Είναι σημαντικό όσοι έχουν κίνητρα να διαπράξουν εγκλήματα πολέμου και εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας να λάβουν ένα ξεκάθαρο μήνυμα ότι θα έρθει η ώρα τους.. Μπορεί να αποτρέψει ορισμένους από αυτούς να διαπράξουν περισσότερα τέτοια εγκλήματα καθώς ο πόλεμος της Ρωσίας στην Ουκρανία συνεχίζεται(Μπούτσα, Μαριουπολη ,Τσερνίχιβ κα) . Η εμπειρία διδάσκει ότι μπορούμε να αναμένουμε περαιτέρω αποκαλύψεις των Ρωσικών εγκλημάτων πολέμου τις επόμενες εβδομάδες, καθώς απελευθερώνεται περισσότερο Ουκρανικό έδαφος. Αυτό θα πρέπει να εντείνει την προσπάθεια συλλογής αποδεικτικών στοιχείων και να καταστήσει σαφές ότι θα υπάρξει λογοδοσία. Η εμπειρία διδάσκει επίσης ότι, τελικά, θα αποδοθεί δικαιοσύνη.
