Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Η Νότια Ασία βρίσκεται κλειδωμένη σε μια νέα σπείρα εχθρότητας και αβεβαιότητας. Το τρομοκρατικό χτύπημα στο Κασμίρ στις 22 Απριλίου, το οποίο στοίχισε 26 ζωές, έχει προκαλέσει ένα επικίνδυνα οικείο σενάριο μεταξύ Ινδίας και Πακιστάν. Αλλά αυτή τη φορά, η κλιμάκωση είναι διαφορετική. Είναι πιο ασταθές, πιο πολυδιάστατη και πολύ πιο δυσοίωνη. Σε μια περιοχή που έχει ήδη επιβαρυνθεί από την οικονομική ευθραυστότητα, την πολιτική αστάθεια και τις βαθιά ριζωμένες ιστορικές πληγές, ο απόηχος αυτής της τελευταίας επίθεσης έχει προκαλέσει ταχεία επιδείνωση των δεσμών μεταξύ των δύο πυρηνικών γειτόνων της υποηπείρου.
Από την κατάσταση της διμερούς γραμμής ελέγχου LoC ως την αναστολή της Συνθήκης των νερών του Ινδού ποταμού /Indus Waters, από τη συσπείρωση της διεθνούς πίεσης σε έργα ταχείας παρακολούθησης φραγμάτων, η σαρωτική στάση αντιποίνων της Ινδίας σηματοδοτεί μια νέα φάση εμπλοκής, με αρκετά άλλα βήματα που δεν έχουν ακόμη εμφανιστεί .
Η αναστολή της Συνθήκης των Υδάτων του 1960, η ώθηση για τη διπλωματική απομόνωση του Πακιστάν και η ταχεία παρακολούθηση των καθηλωμένων υδροηλεκτρικών έργων στο Κασμίρ έχουν εντείνει την παράνοια στη περιοχή.. Σε απάντηση, το Πακιστάν έχει εξαπολύσει πυραυλικές δοκιμές, ενέτεινε διασυνοριακά πυρά και τροφοδότησε παλιές ιστορικές πολεμικές κραυγές πάνω από το Κασμίρ.
Αυτό που εκτυλίσσεται δεν είναι απλώς μια άλλη ινδο-πακστικιανή αντιπαράθεση. Είναι η αποσύνθεση δεκαετιών διπλωματικών σκαλωσιών, από την Τασκένδη στη Σίμλα, από τη Λαχώρη έως τη Συνθήκη των Ινδού. Είναι η επανεμφάνιση μιας αφήγησης που χαράσσεται βαθιά στην κρατική ταυτότητα των δυο κρατών. Και είναι η διαφαινόμενη απειλή μιας πυρηνικής αντιπαράθεσης σε μια περιοχή που έχει ήδη πληρώσει πολύ υψηλό τίμημα για τις πολιτικές παρανοήσεις και τις μαχητικές φαντασιώσεις. Το Παχαλγκάμ κάποτε ένα ήσυχο καταφύγιο στην κοιλάδα Μπαισαράμ του Κασμίρ, έχει γίνει το επίκεντρο της τελευταίας κρίσης ασφάλειας της Νότιας Ασίας, η οποία απειλεί να κλιμακωθεί πολύ πέρα από τα σύνορα.
Οι ημέρες μετά την επίθεση σημαδεύτηκαν από αμείλικτες διασυνοριακά πυρά. Για έντεκα συνεχόμενες νύχτες, οι Πακιστανικές δυνάμεις άνοιξαν πυρ μελικούς βραχίονες κατά μήκος της Γραμμής Ελέγχου (LoC), στοχεύοντας Ινδικές θέσεις στις Κουπβάρα, Πόουντ, Ρατζαούρι, Μεντάρ, και Αχνόρ. Η απάντηση της Ινδίας ήταν γρήγορη και δυναμική. Αλλά η φύση των βολών του Πακιστάν δεν σταμάτησε στις συνοριακές αψιμαχίες.
Ο στρατός του Ισλαμαμπάντ διεξήγαγε δύο πυραυλικές δοκιμές εντός δύο ημερών, πρώτα ένας πύραυλος μικρού βεληνεκούς με βεληνεκές 120 χιλιομέτρων και στη συνέχεια ένας πύραυλο επιφανείας-επιφανείας με βεληνεκές 450 χιλιομέτρων. Οι πύραυλοι πέταξαν για να καθησυχάσουν το εγχώριο κοινό
Εν τω μεταξύ, το Υπουργείο Άμυνας της Ινδίας έχει τεθεί σε κατάσταση συναγερμού, με ψεύτικες ασκήσεις που διατάχθηκαν σε διάφορα κράτη για τις 7 Μαΐου, με στόχο τη διασφάλιση της «αποτελεσματικής πολιτικής άμυνας σε περίπτωση εχθρικής επίθεσης». Η Ινδία δεν είναι ξένη προς τέτοιες περιπτώσεις που είναι ιδιαίτερα ανησυχητικές.
Η διολίσθηση της διπλωματίας; μέχρι τα πυρηνικά αδιέξοδα.
Η τραγωδία των σχέσεων Ινδίας-Πακιστάν δεν έγκειται μόνο στους πολέμους που διεξήχθησαν αλλά και στις υποσχέσεις που προδόθηκαν. Από τη Συνθήκη για τα Ύδατα του 1960, τη Συμφωνία Τασκένδης του 1966, τη Συμφωνία Σιμλά του 1972, μέχρι τη Διακήρυξη της Λαχόρης του 1999, και οι δύο χώρες έχουν επιχειρήσει διπλωματία, μόνο για να την παρακολουθήσουν να καταρρέει μπροστά στην πολιτική σκοπιμότητα, την ιδεολογική ακαμψία ή την άμεση επιθετικότητα.
Μεταξύ αυτών, η Συνθήκη για τα Ύδατα του Ινδού είχε από καιρό χαιρετιστεί ως μια σπάνια επιτυχία, ένα λειτουργικό μέσο σε μια δυσλειτουργική σχέση. Μεσολάβησε από την Παγκόσμια Τράπεζα, μοίρασε τους έξι ποταμούς της Λεκάνης του Ινδού μεταξύ των δύο χωρών. Η συνθήκη επέζησε ακόμη και από τρεις πολέμους. Αλλά δεν επέζησε από το συμβάν στο Παλχαγκάμ.
Η αναστολή της Συνθήκης από την Ινδία, ένα βήμα αντιποίνων μετά την βίαιη επίθεση, δεν είναι μια συμβολική κίνηση. Έχει υλικές συνέπειες. Η Εθνική Εταιρεία Υδροηλεκτρικής Ενέργειας έχει αρχίσει να προβάλει δυσχέρειες στα φράγματα Salal και Baglihar και σταμάτησε τη ροή του νερού μέσω του Baglihar στο Chenab. Παρόμοιοι περιορισμοί εξετάζονται για το φράγμα Kishanganga στο Jhelum.
Η Ινδία επιταχύνει επίσης την κατασκευή σε έξι υδροηλεκτρικά έργα που θα μπορούσαν να αυξήσουν την ικανότητα ισχύος της περιοχής . Αυτά τα έργα, ενώ είναι νόμιμα σύμφωνα με τους όρους της συνθήκης, στέλνουν ένα σαφές μήνυμα:ότι το διπλωματικό playbook επαναβαπτίζεται.
Το Ισλαμαμπάντ το αποκαλεί αυτό «πόλεμο νερού». . Η Συνθήκη δεν απαγορεύει την ανάπτυξη έργων που κυκλοφορούν στα δυτικά ποτάμια. Παρόλα αυτά, η αναστολή σηματοδοτεί μια ετοιμότητα να αξιοποιηθεί κάθε διαθέσιμο γεωπολιτικό εργαλείο, συμπεριλαμβανομένου ενός που ήταν από καιρό εκτός συζητήσεων.
Σε συνδυασμό με αυτές τις κινήσεις με βάση το νερό, η Ινδία ξεκίνησε μια έντονη διπλωματική εκστρατεία. Ο υπουργός Οικονομικών Nirmala Sitharaman φέρεται να προέτρεψε την Ασιατική Τράπεζα Ανάπτυξης να σταματήσει τη χρηματοδότηση έργων στο Πακιστάν. Αρκετές διεθνείς αεροπορικές εταιρείες όπως η Emirates, η Lufthansa, η Air France, η British Airways έχουν αρχίσει να αποφεύγουν τον Πακιστανικό εναέριο χώρο. Η παγκόσμια ανησυχία είναι εμφανής. Το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ συν΄έρχεται για να συζητήσει την επιδείνωση της κατάστασης.
. Από τη φυλετική εισβολή του 1947, τις επιδρομές του 1965 Rann of Kutch και Κασμίρ, του πολέμου του Μπαγκλαντές του 1971, στο Kargil το 1999, η προέλευση κάθε μεγάλης σύγκρουσης βρίσκεται στην έχθρα του Ισλαμαμπάντ με το Νέο Δελχί . Ενώ η Ινδία έχει εμφανιστεί οριακά ισχυρότερη, το κόστος είναι απότομο, ανθρώπινες ζωές, στρατηγικές διαταραχές και οικονομική εξάρθρωση.
Η βαθύτερη ανησυχία τώρα δεν αφορά μόνο τις στρατιωτικές προκλήσεις, αλλά για την ιδεολογική ακαμψία στο Πακιστάν που τις συντηρεί. Από τις πρώτες ημέρες της διχοτόμησης, το Πακιστάν έχει δημιουργήσει μια πολιτική ταυτότητα σε αντίθεση με την Ινδία, με το Κασμίρ ως τον πυρήνα αυτής της αντιπαράθεσης . Ο όρος «Ινδικό Κατεχόμενο Κασμίρ» κυριαρχεί στον λόγο του στα μέσα ενημέρωσης, ενώ οι περιοχές που κατέλαβαν οι Πακιστανικές δυνάμεις το 1948 δοξάζονται ως «Αζαντ» Κασμίρ. Η αφήγηση του σχολικού βιβλίου στα Πακιστανικά σχολεία περιγράφει την Ινδία αρνητικά.
Πυρηνικές σκιές που οδηγούν σε πολύ επικίνδυνες ατραπούς
Αυτό που διαχωρίζει αυτή την κρίση από προηγούμενες είναι το πυρηνικό αδιέξοδο. Ποτέ πριν δύο πυρηνικές δυνάμεις δεν είχαν κοινή τέτοια έντονη εχθρότητα με τέτοια στρατιωτικοποιημένα σύνορα.
Οι δοκιμές πυραύλων, και οι ανεσταλμένες συνθήκες έχουν φέρει και τα δύο έθνη ανησυχητικά κοντά σε ένα σημείο καμπής. Η πρόσοψη της σταθερότητας που παρέχεται από προηγούμενες συμφωνίες ξεφτίζει. Με το Πακιστάν να απορρίπτει τη Συμφωνία Shimla τα θεμελιώδη στοιχεία της διπλωματικής εμπλοκής έχουν υπονομευθεί.
Το φάσμα της πυρηνικής αντιπαράθεσης δεν είναι πλέον υποθετικό. Καθώς και οι δύο χώρες εμβαθύνουν το οπλοστάσιό τους και εδραιώνουν τις στρατιωτικές στάσεις, ο κίνδυνος λανθασμένου υπολογισμού αυξάνεται. Ένα λάθος, ένα λανθασμένο ραντάρ, ένα αδίστακτο χτύπημα, θα μπορούσε να σύρει την υποήπειρο σε μια καταστροφή που μπορεί να μην επιβιώσει.
Το Πακιστανικό κράτος δεν έχει αποδεχθεί ποτέ τη νομική και συνταγματική συγχώνευση του Τζαμού και Κασμίρ με την Ινδία. Δεν μπορεί να ανεχθεί μια λειτουργική δημοκρατία στην περιοχή, ειδικά όταν το κατεχόμενο από το Πακιστάν Κασμίρ παραμένει υπό ένα αυστηρά ελεγχόμενο καθεστώς χωρίς ουσιαστικά πολιτικά δικαιώματα.
Το Ισλαμαμπάντ αγνοεί βολικά τις δικές του εγχώριες απάτες, από το Μπαλουχιστάν μέχρι το Khyber Pakhtunkhwa. Αυτές οι περιοχές, όπως και κάποτε το Ανατολικό Πακιστάν, αποκαλύπτουν τα εθνικά και διοικητικά ρήγματα εντός του Πακιστάν. Σε αυτό το πλαίσιο, η αντι-ινδική ρητορική γίνεται πολιτική αναγκαιότητα. Οι υποσχέσεις της δυναστείας του Μπούτο να αγωνιστεί για χίλια χρόνια για το Κασμίρ συνεχίζουν να αντηχούν σήμερα .Η ειρήνη παραμένει ένα μακρινό όνειρο όσο αυτό το μίσος εκατέρωθεν ευδοκιμεί.
Δεν υπάρχει εύκολη επίλυση αυτής της κρίσης. Υπάρχουν όμως επιταγές που πρέπει να αναγνωριστούν. Πρώτον, οι διεθνείς ενδιαφερόμενοι, ειδικά οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Ρωσία, η Κίνα, η Σαουδική Αραβία και το Ιράν, πρέπει να αυξήσουν την πίεση και προς τις δύο χώρες.Η παγκόσμια εξίσωση έχει μετατοπιστεί. Το Πακιστάν δεν είναι πλέον σε θέση να υπαγορεύσει περιφερειακούς όρους. Ο στρατηγικός εταίρος της, η Κίνα, μπορεί να προσφέρει υποστήριξη, αλλά ακόμη και το Πεκίνο έχει αυξανόμενες ανησυχίες για την αστάθεια στη Νότια Ασία.
Οι παρατηρήσεις του πρωθυπουργού Ναρέντρα Μόντι για τη ματαιότητα του πολέμου στο πλαίσιο της Ουκρανίας δεν πρέπει να συγχέονται με την παθητικότητα. Η στρατιωτική ετοιμότητα της Ινδίας και η οπλοποίηση του νερού είναι μηνύματα αποτροπής Δεν μπορεί να επιβληθεί ειρήνη. Αλλά μπορεί να οραματιστεί – παραγκωνίζοντας τις ιδεολογίες του μίσους, αναγνωρίζοντας την αμοιβαία αξιοπρέπεια και διαλύοντας τους μύθους που κρατούν ομήρους δύο έθνη.Ο τρόμος στο Παλχαγκάμ μπορεί να προκάλεσε το τελευταίο σημείο ανάφλεξης, αλλά οι επιλογές που θα γίνουν στο Ισλαμαμπάντ και το Νέο Δελχί τις επόμενες εβδομάδες θα καθορίσουν αν η Νότια Ασία παραμένει στα άκρα ή θα αποχωρήσει από αυτό.
