ΣΥΜΦΕΡΟΝΤΑ ΚΑΙ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΙ ΣΤΗΝ ΑΝ. ΜΕΣΟΓΕΙΟ
Στην σημερινή εποχή του σκληρού ανταγωνισμού και των συμφερόντων στην ευρύτερη περιοχή μας, η Ανατολική Μεσόγειος αποτελεί την τελευταία δεκαετία έναν από τους πλέον κρίσιμους γεωπολιτικούς χώρους της Ευρασίας.
Η ενεργειακή ασφάλεια αποτελεί σημείο σύγκρουσης, καθώς η Ανατολική Μεσόγειος διαθέτει αξιοσημείωτα κοιτάσματα φυσικού αερίου (το υπεράκτιο κοίτασμα φυσικού αερίου Zohr βρίσκεται στον αιγυπτιακό τομέα της Μεσογείου. Το κοίτασμα Λεβιάθαν, είναι ένα σημαντικό κοίτασμα φυσικού αερίου στην Ανατολική Μεσόγειο, θεωρείται ένα από τα μεγαλύτερα κοιτάσματα φυσικού αερίου βαθέων υδάτων στον κόσμο, έχει ανακαλυφθεί το 2015 και είναι το δεύτερο μεγαλύτερο στην Ανατολική Μεσόγειο, μετά από το κοίτασμα Ζορ. Το κοίτασμα Αφροδίτη βρίσκεται νότιο-ανατολικά της Κύπρου.
Η Ιταλία ενδιαφέρεται για την απρόσκοπτη πρόσβαση της ENI (Ente Nazionale Idrocarburi” -Αρχή Εθνικών Υδρογονανθράκων, σήμερα είναι η 11η μεγαλύτερη βιομηχανική εταιρεία στον κόσμο, η κεφαλαιοποίηση της αγοράς της Eni ανέρχεται στα 42,62 δισεκατομμύρια ευρώ), στις γεωτρήσεις, χωρίς να θέλει να εμπλακεί σε νομικές διαμάχες.
Η ενέργεια (ανακάλυψη μεγάλων κοιτασμάτων φυσικού αερίου), οι θαλάσσιες ζώνες, η στρατιωτική ισχύς και ο έλεγχος των μεταναστευτικών ροών συνθέτουν ένα πολύπλοκο στρατηγικό πεδίο ενδιαφέροντος. Στο επίκεντρο αυτής της αντιπαράθεσης και συνεργασίας βρίσκονται τρεις περιφερειακοί παίκτες με διαφορετική γεωπολιτική προσέγγιση η Ελλάδα, η Ιταλία και η Τουρκία.
ΕΛΛΑΔΑ
Η ελληνική στρατηγική βασίζεται σε τρεις πυλώνες:
α. Στην νομιμότητα για την προστασία των κυριαρχικών δικαιωμάτων με βάση το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS- United Nations Convention on the Law of the Sea – είναι μια διεθνής συμφωνία που θεσπίζει ένα νομικό πλαίσιο για όλες τις θαλάσσιες δραστηριότητες).
β. Στην αποτροπή διά μέσω στρατηγικών συμμαχιών με χώρες όπως η Γαλλία, οι ΗΠΑ, το Ισραήλ και η Αίγυπτος.
γ. Στην ΕΕ και το ΝΑΤΟ που ως χώρα μέλος οφείλει να εντείνει την πίεση στον Τουρκικό αναθεωρητισμό με νομικά και διπλωματικά επιχειρήματα .
Οι συμφωνίες που υπέγραψε η Ελλάδα για την οριοθέτηση της Αποκλειστικής Οικονομικής Ζώνης (ΑΟΖ) με την Ιταλία στις 9 Ιουνίου 2020 και με την Αίγυπτο στις 6 Αυγούστου 2020, ήταν βασικά βήματα για την ενίσχυση της νομικής θωράκισης.
Οι δυο συμφωνίες κυρώθηκαν και είναι σε ισχύ που ορίζεται στο άρθρο 28 παρ.1 του Συντάγματος, η πρώτη με το νόμο 4716/2020 (ΦΕΚ Α ´ 163 / 28.8.2020) και η δεύτερη με το νόμο 4717/2020 (ΦΕΚ Α ´ 164/28.8.20). Η οριοθέτηση ΑΟΖ και η νομιμότητα ή μη του Τουρκο-Λιβυκού μνημονίου είναι καίρια ζητήματα για την Ελλάδα.
Η Ελλάδα, επιδιώκει συγκρότηση πραγματικού ευρωπαϊκού πυλώνα άμυνας, με καθαρούς κανόνες συμμετοχής και προσήλωση στο διεθνές δίκαιο.
ΙΤΑΛΙΑ
Η Ιταλία αντιπαραθέτει την ευέλικτη διπλωματία και τις επιλεκτικές συμμαχίες :
α Προσεγγίζει την περιοχή με ρεαλιστικό τρόπο με γνώμονα τα συμφέροντα της (συνεργάζεται με όποιον προωθεί την ενεργειακή ασφάλεια και τα οικονομικά της συμφέροντα)
β. Στηρίζει τις εταιρείες ενέργειας (κυρίως την ENI–είναι ιταλική πολυεθνική εταιρεία πετρελαίου και φυσικού αερίου), που δραστηριοποιούνται στην Κύπρο και τη Λιβύη.
γ. Διατηρεί σχέσεις με την Τουρκία για λόγους σταθερότητας στη Βόρεια Αφρική. Ο σκοπός της είναι να διατηρεί πρόσβαση σε περιοχές ενδιαφέροντος ( Λιβύη, Μαύρη Θάλασσα).
δ. Δεν εμπλέκεται στις διμερείς εντάσεις Ελλάδας-Τουρκίας, ακολουθεί την τακτική των «ισορροπημένων» θέσεων (η λεγόμενη διπλωματική ισορροπία).
ε. Στηρίζει τις Ελληνικές θέσεις όπου υφίσταται κοινό συμφέρον (ΑΟΖ, Ε.Ε.),
ΤΟΥΡΚΙΑ
Ακολουθεί μια αναθεωρητική ατζέντα, η οποία εκδηλώνεται :
α. Δια επαναλαμβανόμενων προκλητικών δηλώσεων περί της «Γαλάζιας Πατρίδας», με στόχο τη διεκδίκηση θαλάσσιων ζωνών σε Αιγαίο, Ανατολική Μεσόγειο.
β. Με στρατιωτική παρουσία και παρεμβάσεις στη Λιβύη, Συρία, Κατάρ, Αζερμπαϊτζάν.
γ. Με την δημιουργία αντι-συνασπισμών για να αντιμετωπίσει τις συμμαχίες Ελλάδας-Κύπρου-Ισραήλ-Αιγύπτου.
δ. Με την παρουσία σε ρόλο παρατηρητή ή εταίρου σε έργα της Κοινής Πολιτικής Άμυνας της ΕΕ
Συμπεράσματα
α. Η Ελλάδα οφείλει να κινηθεί με ευελιξία, διπλωματική επιμονή και στρατηγικό βάθος, ώστε να παραμείνει πυλώνας σταθερότητας και φορέας νομιμότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.
β. Να έχει ενεργή συμμετοχή στις ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες σε θέματα άμυνας και ενέργειας.
γ. Οι Ελληνικές θέσεις θα πρέπει να προωθούνται σε ιταλικά think tanks και στα ΜΜΕ και να αναπτυχθεί συνεργασία σε κοινά μεσογειακά συμφέροντα.
δ. Η Ελλάδα καλείται να επενδύει στην στρατηγική αποτροπή με ενίσχυση συμμαχιών (Γαλλία, ΗΠΑ, Ισραήλ, Αίγυπτος), με σκοπό να διασφαλίζει την ασφάλεια της .
ε. Η Ιταλία θα παραμένει ένας κρίσιμος αλλά ευμετάβλητος εταίρος (δεν θα επιδιώξει αντιπαράθεση με την Τουρκία, αλλά ούτε και να ταυτιστεί με την Ελλάδα, εκτός εάν διακυβεύονται ζωτικά ιταλικά συμφέροντα όπως η ΑΟΖ Ιταλίας-Ελλάδας, ENI στη Λιβύη).
στ. Η Τουρκία θα συνεχίζει να ελίσσεται για να ενισχύσει την επιρροή της. Το ζητούμενο για την Ελλάδα θα είναι να αξιοποιήσει τα πλεονεκτήματά της, όχι μόνο αμυντικά, αλλά και να έχει την δυνατότητα να διαμορφώσει τις εξελίξεις σε ευρωπαϊκό και περιφερειακό πλαίσιο.
Υπτγος ε.α Δεληγιάννης Κων/νος
MA – University of Plymouth στην Εφαρμοσμένη Στρατηγική κ Διεθνή Ασφάλεια
Πρώην Επιτελής ΝΑΤΟ στο CC-LAND
Μαδρίτη και Αντιπρόσωπος στην
CEPC( Civil Emergency Planning Committee )
Και ερευνητικών προγραμμάτων (ΙDIRA-Ιinteroperability of Data and Procedures in Large Scale Multinational Disaster Response Actions ) στην ΕΕ
