Δρ Αθανάσιος Ε. Δρούγος
Διεθνολόγος-Γεωστρατηγικός Αναλυτής
Η νέα Στρατηγική Εθνικής Ασφάλειας των ΗΠΑ άφησε άναυδους τους συμμάχους της Ουάσιγκτον, θέτοντας υπό αμφισβήτηση ολόκληρη την τάξη ασφαλείας στην Ευρώπη μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Το έγγραφο επιτίθεται ευθέως στην ΕΕ και αμφισβητεί ορισμένες από τις βασικές αρχές του ΝΑΤΟ, δύο πυλώνες της πολιτικής και ασφαλιστικής αρχιτεκτονικής της Ευρώπης. Σηματοδοτεί επίσης μια υποχώρηση από τον μονοπολικό κόσμο υπό την ηγεσία των ΗΠΑ.
Παρά τον συνεχιζόμενο πόλεμο στην Ουκρανία, το έγγραφο αποφεύγει αξιοσημείωτα την κριτική κατά της Ρωσίας, η οποία το έχει ήδη επαινέσει ως «συνεπές» με το δικό της όραμα. Ο τόνος του εγγράφου ταιριάζει καλά με την ανοιχτή περιφρόνηση της κυβέρνησης Τραμπ για την τρέχουσα ηγεσία της Ευρώπης.
Ο Τραμπ πρόσφατα χλεύασε τους Ευρωπαίους ηγέτες ως «αδύναμους» ανθρώπους που «δεν ξέρουν τι να κάνουν» — υπό τα χειροκροτήματα Ρώσων αξιωματούχων. Πρώτο και απλούστερα, η Μόσχα θα εκτιμήσει πόσο λίγη έμφαση δίνει η στρατηγική στη Ρωσία και την εισβολή της στην Ουκρανία» Δεύτερο, η Μόσχα μπορεί να δει σαφή οφέλη στο να διαμορφώνουν οι ΗΠΑ τις προτεραιότητές τους μέσω της εθνικής κυριαρχίας, της μη παρέμβασης και της υποβάθμισης της ευρωπαϊκής ασφάλειας.
Το έγγραφο σκιαγραφεί το όραμα του Τραμπ για την ήπειρο, ως «Ευρώπη χωρίς την ΕΕ και με ακροδεξιές κυβερνήσεις σε βασικές πρωτεύουσες , ειδικά στο Λονδίνο, στο Παρίσι, στη Βαρσοβία και στο Βερολίνο».
Το νέο στρατηγικό έγγραφο των ΗΠΑ επικρίνει την ΕΕ και «άλλους διακρατικούς φορείς», ενώ παράλληλα γιορτάζει την άνοδο των «πατριωτικών» κομμάτων – μια σαφής αναφορά σε ακροδεξιά, ευρωσκεπτικιστικά κόμματα όπως η Εναλλακτική για τη Γερμανία (AfD)
Ορισμένοι Ευρωπαίοι παρατηρητές αναγνωρίζουν ότι η κριτική για την αδυναμία της Ευρώπης δεν είναι εντελώς άστοχη. Για δεκαετίες, οι στρατοί της Ευρώπης υποχρηματοδοτούνταν, καθώς οι κυβερνήσεις είχαν μάθει να βασίζονται στην Ουάσινγκτον για την ασφάλειά τους. Όσο περισσότερο η Ευρώπη αποδεικνύεται ικανός σύμμαχος, τόσο λιγότερο θα χρειάζεται τις ΗΠΑ και τόσο μεγαλύτερη επιρροή θα έχει στις ΗΠΑ.
Ωστόσο, ενώ το έγγραφο των ΗΠΑ υποστηρίζει ότι η Ευρώπη πρέπει να «σταθεί στα δικά της πόδια» και να αναλάβει την ευθύνη για την άμυνά της, επίσης – σε μια κραυγαλέα αντίφαση – οραματίζεται την ήπειρο ως μια κατακερματισμένη ομάδα «κυρίαρχων εθνών» αλλά εμφανίζει αυτό το παράδοξο, λέγοντας ότι «η στρατηγική στοχεύει άμεσα την ΕΕ ως ανταγωνιστή της ευρωπαϊκής επιτυχίας.
,Από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου, οι κυβερνήσεις των ΗΠΑ έχουν υποστηρίξει τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ ως μέσο ενίσχυσης της κοινής ασφάλειας σε όλη την ευρωπαϊκή ήπειρο. Το νέο έγγραφο αντιτίθεται σε αυτό το παράδειγμα, απορρίπτοντας την ιδέα ότι το ΝΑΤΟ θα πρέπει να είναι «μια διαρκώς επεκτεινόμενη συμμαχία». Αυτή η διατύπωση είναι ένα κρύο ντους για την Ουκρανία, η οποία υπέβαλε αίτηση ένταξης το 2022, αλλά δεν έλαβε επίσημη πρόσκληση.
Με τη σειρά της, είναι ακριβώς αυτό που θέλει να ακούσει η Μόσχα. Το Κρεμλίνο έχει συχνά δηλώσει την επέκταση του ΝΑΤΟ προς ανατολάς ως την κύρια ανησυχία ασφαλείας του.
Αλλά το έγγραφο πηγαίνει ακόμη παραπέρα: αμφισβητεί άμεσα τους μελλοντικούς δεσμούς με τα μέλη του ΝΑΤΟ, υποδηλώνοντας ότι οι μεταναστευτικές πιέσεις μπορεί να τα καταστήσουν αναξιόπιστους συμμάχους τις επόμενες δεκαετίες. Με φόντο τα σχέδια των ΗΠΑ να μειώσουν τη στρατιωτική παρουσία στην Ευρώπη και την αμφιλεγόμενη στάση του Τραμπ απέναντι στη Μόσχα, η διατύπωση εγείρει αμφιβολίες για τη δέσμευση των ΗΠΑ να υπερασπιστούν στρατιωτικά τους Ευρωπαίους εταίρους τους.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η στρατηγική δημοσιεύθηκε περίπου την ίδια εποχή με μια δημοσκόπηση που έδειχνε ρεκόρ υποστήριξης για το ΝΑΤΟ μεταξύ του αμερικανικού κοινού, και ένα νομοσχέδιο για την άμυνα του Κογκρέσου των ΗΠΑ που εδραίωσε τη στάση της Ουάσιγκτον στην Ευρώπη, υποδηλώνοντας ότι το στρατηγικό όραμα του Τραμπ δεν είναι ευρέως διαδεδομένο στις ΗΠΑ.
Ο ανταγωνισμός του Τραμπ απέναντι στην Ευρώπη ως ανεξάρτητο παράγοντα είναι ιδιαίτερα ορατός στο τμήμα που αφορά τον πόλεμο Ρωσίας-Ουκρανίας. Η στρατηγική κατονομάζει τη Μόσχα ως «αντιληπτή» υπαρξιακή απειλή για την Ευρώπη – αλλά όχι για τις ΗΠΑ. Ο ρόλος της Ουάσιγκτον είναι απλώς να εμπλακεί μέσω διπλωματικών διαύλων για να «σταθεροποιήσει» τις στρατηγικές σχέσεις με τη Ρωσία. Η εφημερίδα ισχυρίζεται επίσης ότι η ευρωπαϊκή ηγεσία δεν λαμβάνει υπόψη ότι μια «μεγάλη ευρωπαϊκή πλειοψηφία επιθυμεί ειρήνη», παρόλο που οι δημοσκοπήσεις δείχνουν συνεχή δημόσια υποστήριξη για την βοήθεια στην Ουκρανία.
Η στρατηγική ασφαλείας των ΗΠΑ παρουσιάζει την Ευρώπη ως «πολεμικό κόμμα». Ενώ οι Ευρωπαίοι ηγέτες αντέδρασαν στο έγγραφο υπενθυμίζοντας με προσοχή στον Τραμπ ποιος είναι ο σύμμαχος, η Ρωσία το χαιρέτισε.
Ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ, πρώην πρόεδρος της Ρωσίας, γνωστός για την εμπρηστική ρητορική του απέναντι στην Ουκρανία και τη Δύση, επαίνεσε την «ρεαλιστική αξιολόγηση πολλών σύγχρονων προκλήσεων». «Οι προσαρμογές που βλέπουμε… είναι σε μεγάλο βαθμό συνεπείς με το όραμά μας», δήλωσε ο εκπρόσωπος του Κρεμλίνου Ντμίτρι Πεσκόφ!!
Υπάρχουν σαφείς παραλληλισμοί με τη στρατηγική εθνικής ασφάλειας της Ρωσίας για το 2021, ιδιαίτερα στον κοινό σκεπτικισμό τους απέναντι στη μεταψυχροπολεμική φιλελεύθερη τάξη και στην έμμεση ή απροκάλυπτη υιοθέτησή τους ενός πολυπολικού κόσμου στον οποίο οι μεγάλες δυνάμεις δίνουν προτεραιότητα στις δικές τους σφαίρες επιρροής. Συνολικά, το έγγραφο προμηνύει αμυδρές προοπτικές για την Ουκρανία.
Η πιθανή ένταξη στο ΝΑΤΟ και την ΕΕ ήταν οι βασικοί γεωπολιτικοί στόχοι του Κιέβου από την Επανάσταση του EuroMaidan. Τώρα, η στρατηγική του Τραμπ φαίνεται να αποδυναμώνει την ΕΕ και να σταματά τη διεύρυνση του ΝΑΤΟ. Το όραμα του Τραμπ επίσης δεν αμφισβητεί την ιμπεριαλιστική φιλοδοξία της Ρωσίας και αρκείται στην επιδίωξη «σταθερών» σχέσεων. Με τις ΗΠΑ να αποσύρονται και την Ευρώπη να είναι αποδυναμωμένη και διασπασμένη, το Κίεβο θα διαπίστωνε ότι λίγοι σύμμαχοι παρέμεναν στο πλευρό του.
