Η Μέση Ανατολή και πολλά μέρη της Αφρικής είναι άγονες περιοχές με μακρά εμπειρία ξηρασίας. Ωστόσο, η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή απειλεί να επιδεινώσει σημαντικά αυτές τις προκλήσεις. Το 2017, η Παγκόσμια Τράπεζα σημείωσε ότι, «ενώ ο πληθυσμός και η οικονομική ανάπτυξη θα αυξήσουν τις απαιτήσεις σε νερό, η κλιματική αλλαγή θα είναι ο πρωταρχικός μοχλός για τις πιο έντονες αλλαγές στην πίεση των επιφανειακών υδάτων σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή».
Σε παλαιότερο άρθρο μας είχαμε επισημάνει το αντίστοιχο πρόβλημα της Λιβύης ,η οποία αποτελεί μια από τις χώρες με τη μεγαλύτερη ξηρασία.
Οι αυξημένες συνθήκες ξηρασίας και τα πιο ποικίλα πρότυπα βροχόπτωσης θα παρουσιάσουν πολλές προκλήσεις για τη Μέση Ανατολή και την Αφρική. Μία από αυτές τις προκλήσεις θα είναι ο τρόπος με τον οποίο το άγχος του νερού διασταυρώνεται με συγκρούσεις και βίαιες εξτρεμιστικές ομάδες.
Οι συγκρούσεις για το νερό στη Μέση Ανατολή και την Αφρική είναι τόσο παλιές όσο ο πολιτισμός, αλλά η κλιματική αλλαγή και η αύξηση του πληθυσμού επιδεινώνουν τα παλιά προβλήματα.
Πιο συχνά, η ξηρασία και η έλλειψη νερού συμβάλλουν έμμεσα στις συγκρούσεις αποδυναμώνοντας τις κοινωνικές και κυβερνητικές δομές και δίνοντας περισσότερη πίεση στις υπάρχουσες διαιρέσεις.
Η έλλειψη νερού υπονομεύει την πίστη στις κυβερνήσεις, δημιουργώντας πιέσεις σε κοινωνίες που ήδη αγωνίζονται με αδύναμη διακυβέρνηση και τροφοδοτεί εξεγέρσεις ή εξτρεμιστικές ομάδες. Ο πόλεμος μπορεί να βλάψει τις υδάτινες υποδομές – όπως στην Υεμένη και τη Συρία, για παράδειγμα γεγονός που ασκεί περαιτέρω πιέσεις σε ευάλωτους πληθυσμούς.
Σε πολλές περιπτώσεις, οι παρατεταμένες ξηρασίες βλάπτουν τόσο σοβαρά τις αγροτικές κοινότητες που οδηγούν σε μετανάστευση σε αστικές περιοχές, όπως συνέβη στη Συρία, το Ιράν, το Ιράκ, την Υεμένη και την Ιορδανία.
Ένας άλλος αρνητικός αντίκτυπος του αυξημένου κινδύνου ξηρασίας είναι ότι η έλλειψη νερού παρέχει στις βίαιες εξτρεμιστικές οργανώσεις ευκαιρίες να επεκτείνουν την επιρροή τους. Στο πιο βασικό επίπεδο, υπάρχουν παραδείγματα εξτρεμιστικών ομάδων που επιτίθενται σε αγρότες και κλέβουν τις προμήθειές τους στη μέση της ξηρασίας ή του λιμού, όπως φέρεται να έκανε η Al-Shabaab στη Σομαλία κατά τη διάρκεια του λιμού του 2011. Τέτοιες δράσεις συμβάλλουν στην ανθρωπιστική καταστροφή και σε κύκλους συγκρούσεων.
Σε άλλες περιπτώσεις, οι βίαιες εξτρεμιστικές οργανώσεις μπορούν να επωφεληθούν από την αίσθηση ότι οι κυβερνήσεις δεν μπορούν να καλύψουν τις βασικές ανάγκες των ανθρώπων. Υπάρχουν παραδείγματα από χώρες όπως το Ιράκ και το Μάλι εξτρεμιστικών ομάδων που στρατολογούν αγόρια και άντρες που δεν μπορούν πλέον να επιβιώσουν από τη γεωργία ή την εκτροφή λόγω σοβαρής ξηρασίας.
Η Daesh χρησιμοποίησε τον έλεγχο των περιορισμένων υδάτινων πόρων για να χρεώσει φόρους για τη χρηματοδότηση των δραστηριοτήτων της και προσπαθούσε να παρουσιαστεί ως κυβερνητική αρχή. Ο σύντομος έλεγχος του φράγματος της Μοσούλης απειλούσε πολλές κοινότητες καθώς και αντίπαλες δυνάμεις.
Εξτρεμιστικές ομάδες έχουν εκμεταλλευτεί μετανάστες που έχουν αναγκαστεί να μετακινηθούν λόγω ξηρασίας και έχουν χρησιμοποιήσει τον έλεγχο των υδάτινων πόρων για να ανταμείψουν τους συμμάχους και να τιμωρήσουν τους εχθρούς.
Τόσο ο Daesh όσο και ο Al-Shabaab χρησιμοποίησαν τακτικά το νερό, εκτρέποντάς το για να μπλοκάρουν τις αντίπαλες δυνάμεις. Έχουν επίσης προσπαθήσει να χρησιμοποιήσουν το νερό για να ανταμείψουν τους συμμάχους και να τιμωρήσουν τους αντιπάλους.
Οι λύσεις σε αυτά τα προβλήματα πρέπει επίσης να είναι πολύπλευρες αλλά και προσαρμοσμένες στις συγκεκριμένες συνθήκες σε μια χώρα ή τοποθεσία.
Η εξασφάλιση πρόσβασης στο νερό για εκτοπισμένους πληθυσμούς είναι ένα σημαντικό βήμα. Τα προγράμματα βοήθειας μπορούν να βοηθήσουν τους αγρότες με πιο αποτελεσματικές τεχνικές και εργαλεία γεωργίας, όπως στάγδην άρδευση και μπορούν να βοηθήσουν στην κατασκευή υποδομών που σπαταλούν λιγότερο νερό.
Οι κυβερνήσεις μπορούν επίσης να λάβουν μέτρα για την επιβολή κανόνων κατά της εργαλειοποίησης του νερού. Υπάρχουν ορισμένες διεθνείς συμφωνίες, όπως το Πρωτόκολλο II των Συμβάσεων της Γενεύης, οι οποίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για να λογοδοτήσουν οι φορείς που κάνουν όπλα στο νερό.
Η πρόσβαση στο νερό είναι μια βασική ανθρώπινη ανάγκη που δεν πρέπει να αποτελεί μέρος του πολέμου. Οι στρατιωτικές επιχειρήσεις πρέπει να επιδιώκουν την αποφυγή οποιασδήποτε άμεσης ή παράπλευρης βλάβης στην υδάτινη υποδομή, ενισχύοντας έτσι έναν κανόνα κατά του οπλισμού του νερού και βοηθώντας στην αποφυγή συνθηκών που τροφοδοτούν τον κύκλο σύγκρουσης.
Του Απόστολου Τσιμογιάννη
Ο Απόστολος Τσιμογιάννης είναι Υποστράτηγος (ε.α), με μεγάλη επιτελική και διοικητική εμπειρία στον τομέα των Millitary Logistics. Έχει υπηρετήσει σε ανάλογη επιτελική θέση του NATO/NSPA. Είναι τακτικό μέλος Ελλ. Εταιρίας Logistics.
